আজি বিশ্ব মানসিক স্বাস্থ্য দিৱস। বিশ্বজুৰি মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কে সজাগতা বৃদ্ধি, মানসিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সৈতে জড়িত সামাজিক কলংক দূৰ কৰা আৰু সকলোৰে বাবে উপযুক্ত চিকিৎসা সুলভ কৰি তোলাৰ লক্ষ্যৰে প্ৰতি বছৰে ১০ অক্টোবৰত এই দিৱস পালন কৰা হয়। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২৩ চনত বিশ্বজুৰি প্ৰায় ৪৭ কোটি লোক উদ্বেগজনিত বিকাৰত আক্ৰান্ত হৈছিল। বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৫.৮ শতাংশ লোক এই সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ তথ্য অনুসৰি, উদ্বেগজনিত বিকাৰৰ বাবে কাৰ্যকৰী চিকিৎসা উপলব্ধ থকাৰ পাছতো এই সমস্যাত ভোগা লোকসকলৰ মাত্ৰ প্ৰায় ২৭.৬ শতাংশইহে চিকিৎসা লাভ কৰিছিল। চিকিৎসা সেৱাৰ অভাৱ, প্ৰশিক্ষণপ্ৰাপ্ত স্বাস্থ্যকৰ্মীৰ সীমিত সংখ্যা, মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কে সজাগতাৰ অভাৱ আৰু সামাজিক কলংকক এই ক্ষেত্ৰত প্ৰধান বাধা হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, ২০২৬ চনৰ বিশ্ব মানসিক স্বাস্থ্য দিৱসৰ বিষয়বস্তু হৈছে ‘Lived experiences heard: real voices, real change’। অৰ্থাৎ, মানসিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ অভিজ্ঞতা থকা লোকসকলৰ কণ্ঠস্বৰক গুৰুত্ব দি প্ৰকৃত পৰিৱৰ্তন সাধন কৰা।
এই অভিযানৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা লোকসকলক নীতি নিৰ্ধাৰণ, চিকিৎসা সেৱাৰ পৰিকল্পনা আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াত অধিক সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়াৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। কেৱল তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতা শুনাই নহয়, মানসিক স্বাস্থ্য সেৱাৰ উন্নয়ন আৰু সামাজিক কলংক দূৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁলোকৰ মতামতক গুৰুত্ব দিয়াৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, উদ্বেগজনিত বিকাৰ হৈছে এনে এক মানসিক অৱস্থা, য’ত ব্যক্তিয়ে অত্যধিক ভয় আৰু চিন্তাৰ সন্মুখীন হয় আৰু সেইবোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাটো কঠিন হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিৰ দৈনন্দিন জীৱন, কৰ্মক্ষেত্ৰ, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্পৰ্কত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।
এই বিকাৰৰ সাধাৰণ লক্ষণসমূহৰ ভিতৰত আছে—
- অত্যধিক চিন্তা আৰু মানসিক অস্থিৰতা।
- শৰীৰৰ পেশীত টান অনুভৱ কৰা।
- কোনো কামত মনোযোগ দিয়াত অসুবিধা হোৱা।
- টোপনিৰ সমস্যা।
- শৰীৰ কঁপা আৰু অত্যধিক ঘাম ওলোৱা।
- হৃদস্পন্দন বৃদ্ধি পোৱা বা বুকুৰ ধপধপনি অনুভৱ কৰা।
উদ্বেগজনিত বিকাৰৰ লক্ষণ শৈশৱ বা কৈশোৰ কালৰ পৰাই দেখা দিব পাৰে। মহিলা আৰু ছোৱালীৰ মাজত এই সমস্যা পুৰুষ আৰু ল’ৰাৰ তুলনাত অধিক দেখা যায় বুলিও বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই উল্লেখ কৰিছে।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, উদ্বেগজনিত বিকাৰৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত সাধাৰণীকৃত উদ্বেগজনিত বিকাৰ, সামাজিক উদ্বেগজনিত বিকাৰ, পেনিক বিকাৰ, এগোৰাফ’বিয়া, নিৰ্দিষ্ট বস্তু বা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি অতিমাত্ৰা ভয় আৰু বিচ্ছেদজনিত উদ্বেগ বিকাৰ উল্লেখযোগ্য।
সাধাৰণীকৃত উদ্বেগজনিত বিকাৰত ব্যক্তিয়ে দৈনন্দিন জীৱনৰ বিভিন্ন বিষয়ক লৈ অত্যধিক চিন্তা কৰে। সামাজিক উদ্বেগজনিত বিকাৰত আনৰ সন্মুখত লাজ পোৱা, অপমানিত হোৱা বা প্ৰত্যাখ্যানৰ সন্মুখীন হোৱাৰ ভয় দেখা যায়। আনহাতে, পেনিক বিকাৰত বাৰে বাৰে আকস্মিকভাৱে তীব্ৰ ভয়ৰ সৃষ্টি হয় আৰু পুনৰ এনে অৱস্থা হ’ব বুলি আশংকা থাকে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এই লক্ষণসমূহ দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি থাকিলে বা দৈনন্দিন কাম-কাজত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিলে উপযুক্ত চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰা উচিত। এজন ব্যক্তিৰ একে সময়তে একাধিক প্ৰকাৰৰ উদ্বেগজনিত বিকাৰো থাকিব পাৰে।উদ্বেগ কেৱল মানসিক সমস্যাতে সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ সৈতে শাৰীৰিক স্বাস্থ্যৰো সম্পৰ্ক আছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, উদ্বেগৰ ফলত শৰীৰৰ পেশীত টান, স্নায়ুতন্ত্ৰৰ অতিসক্ৰিয়তা আৰু মদ্যপানৰ দৰে ক্ষতিকাৰক অভ্যাসৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এনে কাৰকসমূহে হৃদৰোগৰ আশংকাও বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
ইয়াৰ উপৰি, উদ্বেগজনিত বিকাৰৰ সৈতে হতাশা, নিচাজাতীয় দ্ৰব্য ব্যৱহাৰজনিত সমস্যা আৰু আত্মহত্যাৰ চিন্তা তথা আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ আশংকাৰ সম্পৰ্ক আছে। সেয়েহে, উদ্বেগৰ লক্ষণক অৱহেলা নকৰি সময়মতে সহায় বিচৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
উদ্বেগৰ লক্ষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু মানসিক সুস্থতা বজাই ৰখাৰ বাবে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই কেইবাটাও ব্যৱহাৰিক পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।
নিয়মীয়াকৈ শাৰীৰিক ব্যায়াম: প্ৰতিদিনে খোজ কঢ়া বা আন শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিলে মানসিক সুস্থতা বজাই ৰখাত সহায় হ’ব পাৰে।
পৰ্যাপ্ত টোপনি আৰু স্বাস্থ্যকৰ আহাৰ: নিয়মীয়া সময়ত শোৱা, সাৰ পোৱা আৰু সময়মতে পুষ্টিকৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰাটো জৰুৰী।
শিথিলতাৰ কৌশল: লাহে লাহে উশাহ-নিশাহ লোৱা আৰু পেশী শিথিল কৰাৰ ব্যায়ামে মানসিক চাপ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।
ধ্যান আৰু মননশীলতাৰ অভ্যাস:প্ৰতিদিনে অলপ সময় ধ্যান বা মননশীলতাৰ অনুশীলন কৰিলে মনোযোগ কেন্দ্ৰীভূত কৰা আৰু মানসিক চাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় হ’ব পাৰে।
মদ্যপান আৰু নিচাজাতীয় দ্ৰব্য পৰিহাৰ: মদ আৰু নিচাজাতীয় দ্ৰব্যৰ ব্যৱহাৰে উদ্বেগৰ লক্ষণ অধিক বেয়া কৰিব পাৰে বুলি WHO-এ সতৰ্ক কৰি দিছে।
অৱশ্যে, আত্ম-যত্নৰ অভ্যাসে সকলো ক্ষেত্ৰতে চিকিৎসাৰ বিকল্প হিচাপে কাম নকৰে। প্ৰয়োজন অনুসৰি পেছাদাৰী সহায় গ্ৰহণ কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।
উদ্বেগজনিত বিকাৰৰ চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত জ্ঞানমূলক আচৰণ চিকিৎসা (Cognitive Behavioural Therapy বা CBT) এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ্ধতি বুলি বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই উল্লেখ কৰিছে। এই চিকিৎসাৰ জৰিয়তে ব্যক্তিক নেতিবাচক চিন্তাধাৰা চিনাক্ত কৰা, উদ্বেগৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা আৰু ভয়ৰ সৃষ্টি কৰা পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি অধিক সহায়কভাৱে সঁহাৰি জনাবলৈ শিকোৱা হয়।
ইয়াৰ উপৰি, এক্সপ’জাৰ থেৰাপিৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰিত আৰু নিৰাপদ পৰিৱেশত ব্যক্তিক ধাপে ধাপে ভয়ৰ সৃষ্টি কৰা পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ’বলৈ সহায় কৰা হয়।
কিছুমান প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকৰ ক্ষেত্ৰত চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি এণ্টিডিপ্ৰেছেণ্ট ঔষধ, যেনে ছিলেক্টিভ ছিৰ’টনিন ৰিআপটেক ইনহিবিটৰ (SSRIs), ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব পাৰে। আনহাতে, নিৰ্ভৰশীলতা সৃষ্টি কৰাৰ আশংকা আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ব্যৱহাৰত সীমিত কাৰ্যকাৰিতাৰ বাবে বেনজ’ডায়াজেপিন ঔষধ সাধাৰণতে নিয়মীয়া দীৰ্ঘম্যাদী চিকিৎসাৰ বাবে পৰামৰ্শ দিয়া নহয়।
বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই উদ্বেগৰ লক্ষণ অনুভৱ কৰা লোকসকলক প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ ল’বলৈ আহ্বান জনাইছে। আৰম্ভণিতে লক্ষণ চিনাক্ত কৰা আৰু উপযুক্ত চিকিৎসা লাভ কৰাটোৱে সমস্যাটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত সহায় কৰাৰ লগতে জীৱনৰ মান উন্নত কৰিব পাৰে।
বিশ্ব মানসিক স্বাস্থ্য দিৱসৰ মূল বাৰ্তা হৈছে—মানসিক স্বাস্থ্যৰ বিষয়ে মুকলিকৈ আলোচনা কৰা, সমস্যাত ভোগা লোকসকলৰ অভিজ্ঞতাক সন্মান জনোৱা আৰু সকলোৰে বাবে মানসিক স্বাস্থ্য সেৱা সুলভ কৰি তোলা।
