এছিয়া আৰু আফ্ৰিকাৰ ২৩খন দেশ অতিক্ৰম কৰি বছৰি কৰা পৰিভ্ৰমণৰ চক্ৰ সম্পূৰ্ণ কৰি বৃহস্পতিবাৰে মণিপুৰৰ তামেংলঙলৈ উভতি আহিল জিঅ’-টেগযুক্ত দুটা আমুৰ ফাল্কন চৰাই। ‘আলাং’ আৰু ‘আপাপাং’ নামৰ চৰাই দুটাই আমুৰ ফাল্কন সংৰক্ষণ প্ৰকল্পৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সফলতা কঢ়িয়াই আনিছে।
শুকুৰবাৰে প্ৰকাশ কৰা এক বিবৃতিত তামেংলঙৰ সংমণ্ডল বন বিষয়াগৰাকীয়ে এই ঘটনাক আমুৰ ফাল্কন সংৰক্ষণৰ চলি থকা প্ৰচেষ্টাৰ এক ‘উৎসাহজনক মাইলৰ খুঁটি’ বুলি অভিহিত কৰে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তামেংলং জিলাৰ চিউলুৱানৰ চৰাইৰ জিৰণি লোৱা স্থানত চৰাই দুটাৰ দেহত জিঅ’-টেগ সংযুক্ত কৰা হৈছিল।
আমুৰ ফাল্কন হৈছে পাৰ চৰাইৰ সমান আকাৰৰ পৰিভ্ৰমী চৰাই। ইহঁতৰ ওজন সাধাৰণতে ৯৫ গ্ৰামৰ পৰা ১৮৮ গ্ৰামৰ ভিতৰত হয়। এই চৰাইবোৰৰ উৎপত্তিস্থল ছাইবেৰিয়া আৰু উত্তৰ চীন, য’ত ইহঁতে গ্ৰীষ্মকালত প্ৰজনন কৰে।
শীতকালৰ আৰম্ভণিতে ইহঁতে নাগালেণ্ড, মণিপুৰ আৰু অসমত যাত্ৰাপথৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ জিৰণিস্থলী হিচাপে অৱস্থান কৰে। সাধাৰণতে অক্টোবৰৰ মাজভাগৰ পৰা নৱেম্বৰৰ আৰম্ভণিৰ ভিতৰত এই অঞ্চলসমূহত উপস্থিত হোৱা চৰাইবোৰে প্ৰায় তিনি সপ্তাহ ধৰি খাদ্য গ্ৰহণ কৰি জিৰণি লয়। দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ দীঘলীয়া যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ পূৰ্বে শৰীৰত চৰ্বি জমা কৰি শক্তি সঞ্চয় কৰাটো এই সময়ছোৱাৰ মূল উদ্দেশ্য।
ইয়াৰ পিছত চৰাইবোৰে ভাৰত মহাসাগৰৰ ওপৰেৰে কোনো বিৰতি নোলোৱাকৈ উৰি দক্ষিণ আফ্ৰিকাত উপস্থিত হয় আৰু শীতকালটো তাতেই কটায়।
বন বিভাগৰ বিবৃতি অনুসৰি, ‘আলাং’ আৰু ‘আপাপাং’ৰ সফল প্ৰত্যাৱৰ্তনে বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত বৈজ্ঞানিক গৱেষণা, উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে অৱস্থান নিৰীক্ষণ, নিয়মীয়া নিৰীক্ষণ আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণৰ গুৰুত্ব পুনৰ প্ৰতিপন্ন কৰিছে। ইয়াৰ লগতে আমুৰ ফাল্কন সংৰক্ষণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল হিচাপে তামেংলঙৰ পৰিচিতিও বৃদ্ধি পাইছে।
উল্লেখ্য যে, ২০১৩ চনত ভাৰতীয় বন্যপ্ৰাণী প্ৰতিষ্ঠান (WII) আৰু কেন্দ্ৰীয় বন মন্ত্ৰালয়ে নাগালেণ্ডত আমুৰ ফাল্কনৰ দেহত জিঅ’-টেগ সংযুক্ত কৰাৰ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০১৯ চনত এই কাৰ্যসূচী চুবুৰীয়া ৰাজ্য মণিপুৰলৈও সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।
আমুৰ ফাল্কনে বছৰি প্ৰায় ২০,০০০ৰ পৰা ৩০,০০০ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত যাত্ৰা কৰে। পূব এছিয়াৰ প্ৰজননস্থলীৰ পৰা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ শীতকালীন বাসস্থানলৈ যোৱা এই যাত্ৰাপথত ভাৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই চৰাইবোৰে পোক-পৰুৱা খাই পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষাতো বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।
শুকুৰবাৰে ছ’চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম ‘এক্স’ত দিয়া এটা পোষ্টত কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰী ভূপেন্দ্ৰ যাদৱে কয় যে উত্তৰ-পূব চীনৰ প্ৰজননস্থলীৰ পৰা ১১ দিনৰ যাত্ৰাৰ অন্তত ‘আপাপাং’ আৰু ‘আলাং’ মণিপুৰত উপস্থিত হৈছে। ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত WIIৰ বিজ্ঞানীসকলে জিঅ’-টেগ সংযুক্ত কৰাৰ পিছত প্ৰায় এবছৰ ধৰি চলি থকা নিৰীক্ষণৰ লগতে এছিয়া আৰু আফ্ৰিকাৰ ২৩খন দেশ অতিক্ৰম কৰা চৰাই দুটাৰ পৰিভ্ৰমণ চক্ৰও সম্পূৰ্ণ হৈছে। তেওঁ চৰাই দুটাক প্ৰকৃতাৰ্থতে ‘বিশ্ব নাগৰিক’ বুলি অভিহিত কৰে।
মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে লগতে জনায় যে চৰাই দুটাই তামেংলঙৰ নিৰ্বাচিত কিছুমান স্থানত দুইৰ পৰা তিনি সপ্তাহলৈ জিৰণি লোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
এই সময়ছোৱাত চৰাইবোৰে জিৰণিস্থলীৰ আশে-পাশে ওলোৱা উই পোক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰি শৰীৰত চৰ্বি জমা কৰিব। পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত মণিপুৰৰ পৰা ছোমালিয়ালৈ প্ৰায় ৬,০০০ কিলোমিটাৰৰ এক দীঘলীয়া যাত্ৰা কৰিব লাগিব ইহঁতে। এই যাত্ৰাত প্ৰায় ছয় দিন ধৰি একেৰাহে উৰিব লাগিব আৰু ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ৩,০০০ কিলোমিটাৰ আৰব সাগৰৰ ওপৰেৰে অতিক্ৰম কৰিব লাগিব বুলি মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰে।
এসময়ত আমুৰ ফাল্কন চৰাইক মাংসৰ বাবে ব্যাপকভাৱে চিকাৰ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, ২০১৫ চনত আমুৰ ফাল্কন মহোৎসৱকে ধৰি বিভিন্ন সংৰক্ষণমূলক পদক্ষেপ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত মণিপুৰ আৰু নাগালেণ্ডত পৰিস্থিতিৰ যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন ঘটিছে বুলি বন বিভাগৰ এগৰাকী বিষয়াই জনায়। ২০১৫ চনৰ পূৰ্বে এটা আমুৰ ফাল্কন চৰাইৰ মূল্য প্ৰায় ৩০ৰ পৰা ৪০ টকা আছিল।
চৰাই দুটাৰ সফল প্ৰত্যাৱৰ্তনে আমুৰ ফাল্কনৰ পৰিভ্ৰমণ সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে এই পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ সুৰক্ষাত স্থানীয় ৰাইজৰ অংশগ্ৰহণ কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ, সেয়াও স্পষ্ট কৰি তুলিছে।
