বৃহস্পতিবাৰে ভাৰত আৰু জাপানে প্ৰতিৰক্ষা সহযোগিতাৰ এক নতুন পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। ভাৰতীয় নৌসেনাৰ যুদ্ধজাহাজসমূহৰ বাবে দুয়োখন দেশে যৌথভাৱে ‘ইউনিকৰ্ন’ (UNICORN – Unified Complex Radio Antenna) নামৰ এক সংহত যোগাযোগ এণ্টেনা মাষ্ট (মস্তুল) বিকশিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে।
যদিও এই প্ৰকল্পৰ মূল চুক্তিখন ২০২৪ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত টকিঅ’ত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, ১৬ সংখ্যক ভাৰত-জাপান বাৰ্ষিক সন্মিলনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী আৰু তেওঁৰ জাপানী সমকক্ষ ছানায়ে তাকাইচিয়ে কৰা এক ঘোষণাৰ পিছত এই প্ৰকল্পই পুনৰ বিশেষ চৰ্চা লাভ কৰিছে। দুয়োগৰাকী নেতাই ঘোষণা কৰে যে ‘UNICORN’ কাৰ্যসূচী হ’ব দুয়োখন দেশৰ মাজত প্ৰথমটো প্ৰতিৰক্ষা সহ-বিকাশ (co-development) প্ৰকল্প।
‘UNICORN’ মাষ্ট কি?
‘UNICORN’ (Unified Complex Radio Antenna) হৈছে এক সংহত যোগাযোগ মস্তুল (integrated communications mast), যি যুদ্ধজাহাজত ব্যৱহৃত একাধিক এণ্টেনা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাক এটা সুৰক্ষিত আৱৰণৰ ভিতৰত একত্ৰিত কৰে।
পৰম্পৰাগত যুদ্ধজাহাজসমূহত মস্তুলৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা সুকীয়া সুকীয়া এণ্টেনাবোৰ ওলাই থাকে। কিন্তু ‘UNICORN’ প্ৰণালীত সকলো যোগাযোগ সঁজুলি এটা সুশৃংখলিত আৱৰণৰ ভিতৰত ৰখা হয়। ইয়াৰ ফলত জাহাজখনৰ ‘ৰেডাৰ চিগনেচাৰ’ (radar signature – ৰেডাৰত ধৰা পৰাৰ প্ৰৱণতা) যথেষ্ট হ্ৰাস পায়, যাৰ বাবে শত্ৰুপক্ষৰ ৰেডাৰ প্ৰণালীয়ে এই যুদ্ধজাহাজখন ধৰা পেলোৱা বা অনুসৰণ কৰাটো অত্যন্ত কঠিন হৈ পৰে।
এই বিশেষ ডিজাইনে বিভিন্ন যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ মাজত হোৱা বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় খেলিমেলি (electromagnetic interference) হ্ৰাস কৰাৰ লগতে ইয়াৰ চোৱাচিতা সহজ কৰে আৰু কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে। এই প্ৰযুক্তি ইতিমধ্যে জাপানৰ উন্নত ‘মগামী-ক্লাছ’ (Mogami-class) ফ্ৰিগেট যুদ্ধজাহাজত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু ইয়াক জাপানৰ অন্যতম অত্যাধুনিক থলুৱা নৌ-যোগাযোগ ব্যৱস্থা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
ভাৰতীয় নৌসেনাৰ বাবে ইয়াৰ গুৰুত্ব
আধুনিক নৌ-যুদ্ধ কেৱল মাৰাত্মক অস্ত্ৰৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ নকৰে, বৰঞ্চ জাহাজখনৰ আত্মৰক্ষা আৰু শত্ৰুৰ চকুত ধুলী দিয়াৰ ক্ষমতাৰ (stealth) ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে। ‘UNICORN’ মাষ্টে ভাৰতীয় নৌসেনাক কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সুবিধা প্ৰদান কৰিব:
- কম ৰেডাৰ ক্ৰছ-চেকচন: ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় যুদ্ধজাহাজসমূহ শত্ৰুৰ ৰেডাৰত সহজে ধৰা নপৰিব।
- সংহত যোগাযোগ ব্যৱস্থা: একাধিক যোগাযোগ আৰু ডাটা-লিংক প্ৰণালী একত্ৰিত হ’ব।
- উন্নত ইলেকট্ৰনিক কাৰ্যক্ষমতা: জাহাজৰ আভ্যন্তৰীণ প্ৰণালীসমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিক ব্যাঘাত বা খেলিমেলি হ্ৰাস পাব।
- সহজ মেৰামতি: বাহিৰলৈ ওলাই থকা এণ্টেনাৰ সংখ্যা কম হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ মেৰামতি বা চোৱাচিতাৰ খৰচ আৰু কষ্ট কমিব।
- যুদ্ধৰ সময়ত সুৰক্ষা: শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰ পৰা জাহাজখন বাচি থকাৰ সম্ভাৱনীয়তা বৃদ্ধি পাব।
ভাৰতীয় নৌসেনাৰ আধুনিকীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ হিচাপে ভৱিষ্যতৰ যুদ্ধজাহাজসমূহত এই প্ৰণালী সংযোগ কৰা হ’ব।
ভাৰত আৰু জাপানে ইয়াক কেনেকৈ বিকশিত কৰিব?
২০২৪ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত টকিঅ’ত থকা ভাৰতীয় দূতাবাসত স্বাক্ষৰিত এক কাৰ্যবাহী বুজাবুজি চুক্তিৰ (MoI) ভিত্তিত এই প্ৰকল্পটো আগবাঢ়িছে। ভাৰতৰ হৈ জাপানত থকা ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰদূত চিবি জৰ্জ আৰু জাপানৰ ‘একিউজিচন, টেকন’লজি এণ্ড লজিষ্টিক এজেন্সী’ (ATLA)-ৰ কমিছনাৰ ইশিকাৱা তাকেশ্বিয়ে এই চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল।
এই চুক্তি অনুসৰি, ভাৰতৰ ‘ভাৰত ইলেকট্ৰনিক্স লিমিটেড’ (BEL)-এ জাপানী অংশীদাৰসকলৰ সৈতে মিলি ভাৰতীয় নৌসেনাৰ জাহাজত সংস্থাপনৰ বাবে এই প্ৰযুক্তি সহ-বিকশিত আৰু উৎপাদন কৰিব। এই পদক্ষেপে দুয়োখন দেশৰ সম্পৰ্কক পৰম্পৰাগত ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাৰ গণ্ডীৰ পৰা উলিয়াই আনি প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তিৰ যৌথ বিকাশ আৰু উৎপাদনৰ দিশলৈ লৈ গৈছে।
এক ঐতিহাসিক চুক্তি
‘UNICORN’ কাৰ্যসূচী কেইবাটাও কাৰণত ঐতিহাসিক হিচাপে বিবেচিত হৈছে:
১/ প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডত ভাৰত আৰু জাপানৰ মাজত এয়া প্ৰথমটো সহ-বিকাশ আৰু যৌথ উৎপাদন প্ৰকল্প।
২/ ২০১৫ চনত স্বাক্ষৰিত দ্বিপাক্ষিক প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলি আৰু প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ চুক্তিৰ অধীনত ভাৰতক জাপানে হস্তান্তৰ কৰা এয়া প্ৰথমটো উন্নত প্ৰতিৰক্ষা সঁজুলি।
৩/ জাপানে তেওঁলোকৰ প্ৰতিৰক্ষা ৰপ্তানিৰ ওপৰত থকা দীৰ্ঘদিনীয়া বাধ্যবাধকতাসমূহ শিথিল কৰি বিশ্বস্ত কৌশলগত অংশীদাৰসকলৰ সৈতে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰযুক্তিৰ অংশীদাৰিত্ব সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ এক স্পষ্ট প্ৰতিফলন।
ভাৰত-জাপান অংশীদাৰিত্ব
১৬ সংখ্যক ভাৰত-জাপান বাৰ্ষিক সন্মিলনৰ বাবে জাপানৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ছানায়ে তাকাইচিয়ে ভাৰত ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত এই ‘UNICORN’ প্ৰকল্পটো বিশেষভাৱে হাইলাইট কৰা হয়। এই ভ্ৰমণকালতে তেওঁ ভাৰতত ১০ ট্ৰিলিয়ন য়েনৰ এক বৃহৎ বিনিয়োগৰ কথাও ঘোষণা কৰে।
প্ৰতিৰক্ষাৰ উপৰিও দুয়োখন দেশে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI), অৰ্থনৈতিক নিৰাপত্তা, যোগান শৃংখল, স্বচ্ছ শক্তি, গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ পদাৰ্থ আৰু ইণ্ডো-পেচিফিক (ভাৰত-প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয়) অঞ্চলৰ সামুদ্ৰিক নিৰাপত্তা সহযোগিতা আদি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ খণ্ডত চুক্তিবদ্ধ হৈছে। দুয়োগৰাকী নেতাই এক ‘মুক্ত আৰু উদাৰ ইণ্ডো-পেচিফিক’ অঞ্চলৰ বাবে পুনৰ নিজৰ সংকল্প দোহাৰে, য’ত আমেৰিকা আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ সৈতে ‘কুৱাড’ (Quad) মিত্ৰতাৰ সদস্য হিচাপে ভাৰত আৰু জাপানে একেলগে কাম কৰি আহিছে।
