১০০ৰ তুলনাত মাত্ৰ এক টকা কম হোৱা সত্ত্বেও ৯৯ৰ দামটো কিয়নো অলপ কম যেন লাগে? মূল্যৰ টেগত থকা এই সৰু পৰিৱৰ্তনটো আকস্মিক নহয়। খুচুৰা ব্যৱসায়ত ব্যৱহৃত এইটো অন্যতম পুৰণি কৌশল, যিটো আমাৰ মগজুৱে সংখ্যাবোৰ কেনেদৰে গ্ৰহণ আৰু বিশ্লেষণ কৰে তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে।
৯৯৯ত মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা কোনো সামগ্ৰীক আমাৰ মগজুৱে কেতিয়াবা ‘৯০০-ৰ ঘৰৰ দাম’ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। কিন্তু ১,০০০ দেখাৰ লগে লগে ই এক বেলেগ মানসিক শ্ৰেণীত সোমাই পৰে। মূল্যৰ এই সামান্য দৃশ্যমান পাৰ্থক্যই আমি প্ৰকৃততে কিমান টকা খৰচ কৰিছোঁ সেয়া সচেতনভাৱে হিচাপ কৰাৰ আগতেই দামটোৰ প্ৰতি আমাৰ ধাৰণাত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
৯৯ ধৰণৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কিয় কাম কৰে, তাৰ এটা কাৰণক গৱেষকসকলে সাধাৰণতে ‘Left-Digit Effect’ বুলি কয়। কোনো সংখ্যা দেখিলে তাৰ প্ৰথম সংখ্যাটোৱে সেই সংখ্যাটো কিমান ডাঙৰ, সেই বিষয়ে আমাৰ প্ৰাথমিক ধাৰণাত তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
সেয়েহে গাণিতিকভাৱে ৯৯ আৰু ১০০ৰ মাজত পাৰ্থক্য মাত্ৰ ১ টকা, কিন্তু মানসিকভাৱে দুয়োটাই বেলেগ ধৰণে অনুভূত হ’ব পাৰে। ৯৯ এতিয়াও ১০০ৰ সীমাৰ তলত, আনহাতে ১০০ সেই সীমা অতিক্ৰম কৰে।
একেধৰণৰ কথাই অধিক মূল্যৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰযোজ্য। ১,৯৯৯ আৰু ২,০০০ৰ মাজত প্ৰকৃত পাৰ্থক্য মাত্ৰ ১ টকা হ’লেও দুয়োটা দাম আমাৰ মনত বেলেগ ধৰণে প্ৰতিফলিত হ’ব পাৰে। বিশেষকৈ যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে ইতিমধ্যে নিজৰ বাবে এটা আনুমানিক খৰচৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰি ৰাখে, তেতিয়া এই পূৰ্ণ সংখ্যা বা সীমাই এক মানসিক বিভাজন ৰেখাৰ দৰে কাম কৰিব পাৰে।
ধৰি লওক, আপুনি ঠিক কৰিছে যে এডাল হেডফোনৰ বাবে ২,০০০তকৈ অধিক খৰচ নকৰে। তেনে ক্ষেত্ৰত ১,৯৯৯ দেখাৰ লগে লগে আপোনাৰ মগজুৱে ইয়াক ‘বাজেটৰ ভিতৰত’ বুলি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। গাণিতিকভাৱে ই ২,০০০তকৈ মাত্ৰ ১ টকা কম। এই সত্যটো সলনি নহয়। কিন্তু সংখ্যাটো আমি যিদৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰোঁ, তাৰ ফলত এই পাৰ্থক্যটো প্ৰকৃততকৈ ডাঙৰ যেন অনুভৱ হ’ব পাৰে।
৯-ত শেষ হোৱা দামবোৰ ইমান দিন ধৰি ব্যৱহৃত হৈ অহাৰ আন এটা কাৰণ হ’ল, আমি এইবোৰক ৰেহাই আৰু বিশেষ অফাৰৰ সৈতে দেখি অভ্যস্ত হৈ পৰিছোঁ।
৪৯৯, ৯৯৯ বা ১,৪৯৯ৰ কথা ভাবক। এনে দামৰ কাষত প্ৰায়ে ‘অফাৰ’, ‘ছেল’, ‘বিশেষ মূল্য’ অথবা ‘সীমিত সময়ৰ ডীল’ আদি লিখা থাকে। এই ধৰণৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ বাৰে বাৰে দেখাৰ ফলত সংখ্যাটোৰ এই বিন্যাসটোৱেই আমাৰ মনত ‘সস্তাত পোৱা’ বা ‘ভাল অফাৰ’ৰ এক সংকেত সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
খুচুৰা ব্যৱসায়ীসকলে এই মানসিক ধাৰণাক অন্যান্য মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৌশলৰ সৈতেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। সেয়েহে ১,০০০ৰ সলনি ৯৯৯ত কোনো সামগ্ৰী দেখিলে, আন কোনো সামগ্ৰীৰ সৈতে তুলনা কৰাৰ আগতেই সেইটো অধিক আকৰ্ষণীয় যেন অনুভৱ হ’ব পাৰে।
কিন্তু ইয়াত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা আছে। সংখ্যাটোৱে আপোনাৰ ধাৰণাত প্ৰভাৱ পেলাইছে; সামগ্ৰীটোৰ প্ৰকৃত মূল্য সলনি কৰা নাই। ৯৯৯ত বিক্ৰী হোৱা সামগ্ৰীটো ১,০০০ত বিক্ৰী হোৱা সামগ্ৰীতকৈ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ভাল অফাৰ নহয়। আপুনি এতিয়াও সামগ্ৰীৰ গুণগত মান, পৰিমাণ, আন বিক্ৰেতাৰ দাম আৰু সামগ্ৰীটো আচলতে সেই টকাৰ মূল্যৰ হয় নে নহয়। এই সকলোবোৰ পৰীক্ষা কৰিব লাগিব।
আমোদজনকভাৱে, কিছুমান পৰিস্থিতিত পূৰ্ণ সংখ্যাৰ দামেই অধিক কাৰ্যকৰী হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, পৰিষ্কাৰকৈ ১,০০০ লিখা থাকিলে দামটো সৰল, পোনপটীয়া আৰু উন্নত মানৰ যেন অনুভৱ হ’ব পাৰে।
যদি কোনো ব্ৰেণ্ডে ‘সস্তা অফাৰ’ৰ পৰিৱৰ্তে গুণগত মান বা আভিজাত্যৰ ভাব সৃষ্টি কৰিব বিচাৰে, তেন্তে পূৰ্ণ সংখ্যা ব্যৱহাৰ কৰাটো সেই পৰিচয়ৰ সৈতে অধিক খাপ খাব পাৰে।
সেইবাবেই সামগ্ৰী আৰু পৰিস্থিতি অনুসৰি বিভিন্ন ধৰণৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ দেখা যায়। ছুপাৰমাৰ্কেটত ৯-ত শেষ হোৱা দামৰ ব্যৱহাৰ অধিক দেখা যাব পাৰে, আনহাতে উন্নতমানৰ ৰেষ্টুৰেণ্ট, হোটেল বা বিলাসী ব্ৰেণ্ডে পৰিষ্কাৰ পূৰ্ণ সংখ্যা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
দামটো কেনেদৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে, সেইটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। সাধাৰণভাৱে কেৱল ১,০০০ লিখা থাকিলে যি অনুভূতি হয়, ১,৪৯৯ৰ ওপৰত কাটি দিয়া দাম দেখুৱাই তাৰ কাষত ‘৩৩% OFF’ লিখিলে একেবাৰে বেলেগ অনুভূতি সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
গতিকে পৰৱৰ্তী সময়ত যেতিয়া ৯৯৯ৰ মূল্য আপোনাৰ চকুত পৰিব, তেতিয়া মনত ৰাখিব—সামগ্ৰীটো কোনো যাদুৰ ফলত ‘৯০০-ৰ ঘৰৰ দাম’ৰ সামগ্ৰী হৈ যোৱা নাই। ই এতিয়াও ১,০০০তকৈ মাত্ৰ এক টকা কম।
কিন্তু সেই সৰু পাৰ্থক্যটোৱে সংখ্যাটোক এক মানসিক সীমাৰ অন্য ফালে স্থান দিয়ে। আৰু কেতিয়াবা, মূল্যৰ টেগ এটাৰ বাবে আপোনাৰ মগজুৱে ১,০০০ৰ পৰিৱৰ্তে ৯৯৯ত থমকি ৰ’বলৈ ইমানেই যথেষ্ট।
