ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীয়ে বৰ্তমান এক অভূতপূৰ্ব প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। এই প্ৰত্যাহ্বান কোনো বিফল উৎক্ষেপণ বা কাৰিকৰী ত্ৰুটিৰ বাবে হোৱা নাই, বৰঞ্চ ইছৰো (ISRO)ৰ পৰা অভিজ্ঞ বিজ্ঞানীসকলৰ ক্ৰমাগত প্ৰস্থান বা পদত্যাগৰ বাবেহে সৃষ্টি হৈছে। বিগত কেইটামান মাহত প্ৰায় ১০০তকৈও অধিক বিজ্ঞানীয়ে হয় পদত্যাগ কৰিছে নহয় স্বেচ্ছামূলক অৱসৰ (VRS) গ্ৰহণ কৰিছে।
পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ মহাকাশ বিভাগে (Department of Space) এক নতুন নিৰ্দেশনা জাৰী কৰিছে। এতিয়াৰে পৰা ‘গগনযান’ (Gaganyaan)-ৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ফ্লেগশ্বিপ মিছনত কৰ্মৰত বিজ্ঞানীসকলৰ পদত্যাগ বা স্বেচ্ছামূলক অৱসৰ ইমান সহজে গ্ৰহণ কৰা নহ’ব আৰু ইয়াৰ বাবে মহাকাশ বিভাগৰ বিশেষ অনুমতিৰ প্ৰয়োজন হ’ব।
বিজ্ঞানীসকলে ইছৰো এৰাৰ মূল কাৰণসমূহ:
- ব্যক্তিগত মহাকাশ খণ্ডৰ দ্ৰুত উত্থান: ২০২০ চনত ভাৰত চৰকাৰে মহাকাশ খণ্ডটো ব্যক্তিগত কোম্পানীসমূহৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়াৰ পিছৰে পৰা স্কাইৰুট এৰ’স্পেচ (Skyroot Aerospace), অগ্নিবুল কচমচ (Agnikul Cosmos), পিক্সেল (Pixxel) আদিৰ দৰে বহুতো ষ্টাৰ্ট-আপ গঢ়ি উঠিছে। এই ব্যক্তিগত কোম্পানীসমূহে অতি ক্ষিপ্ৰতাৰে কাম কৰিছে, যিটোৱে ইছৰোৰ বিজ্ঞানীসকলক আকৰ্ষিত কৰিছে।
- উচ্চ দৰমহা আৰু সুযোগ: চৰকাৰী চাকৰিৰ তুলনাত এই ব্যক্তিগত ষ্টাৰ্ট-আপসমূহে বিজ্ঞানীসকলক বহুত বেছি দৰমহা, ষ্টক অপচন (কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰ) আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত অধিক স্বাধীনতা প্ৰদান কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি, কম বয়সতে ডাঙৰ নেতৃত্বৰ পদ পোৱাৰ সুযোগো ইয়াত আছে।
- অভিযানসমূহৰ বিলম্ব (Delays): শেহতীয়াভাৱে ইছৰোৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ অভিযান, যেনে গগনযানৰ জি-১ টেষ্ট ফ্লাইট, এছ এছ এল ভি-এল ১ (SSLV-L1) আদি ধাৰ্য কৰা সময়তকৈ পলমকৈ চলিছে। চলিত বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে পি এছ এল ভি (PSLV)ৰ দুটাকৈ বিফলতাৰ বাবেও কাম-কাজ কিছু লেহেমীয়া হৈ পৰিছে।
- কেন্দ্ৰীকৃত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া: বহু জ্যেষ্ঠ বিষয়াই নাম প্ৰকাশ নকৰাৰ চৰ্তত জানিবলৈ দিছে যে ইছৰোৰ ভিতৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী আৰু প্ৰশাসনিক সিদ্ধান্তসমূহ এতিয়া কেৱল অধ্যক্ষৰ কাৰ্যালয়ৰ (Chairman’s Office) মাজতেই সীমাবদ্ধ হৈ পৰিছে। ইয়াৰ ফলত সৰু-সুৰা অনুমোদন লাভ কৰাত পলম হয় আৰু বিজ্ঞানীসকলৰ কাম কৰাৰ স্বাধীনতা হ্ৰাস পাইছে।
ইছৰোৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ:
যদিও ইছৰোৰ ১৪,৬০০জনীয়া কৰ্মচাৰীৰ তুলনাত ১০০জন বিজ্ঞানীৰ প্ৰস্থান সংখ্যাগতভাৱে কম যেন লাগিব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰভাৱ অতি ভয়াৱহ। কাৰণ যিসকল বিজ্ঞানীয়ে চাকৰি এৰিছে, তেওঁলোকৰ চন্দ্রযান-৩ বা গগনযানৰ দৰে জটিল অভিযানৰ বহু বছৰীয়া বিশেষ অভিজ্ঞতা আৰু জ্ঞান আছিল। নতুনকৈ পাচ কৰি ওলোৱা শিক্ষাৰ্থীৰ দ্বাৰা এই অভাৱ লগে লগে পূৰণ কৰাটো সম্ভৱ নহয়।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, ইছৰোৱে এতিয়া আমেৰিকাৰ নাছা (NASA) বা ইউৰোপীয় মহাকাশ সংস্থা (ESA)ৰ দৰে প্ৰকল্প-ভিত্তিক (Project-based) কৰ্মসংস্থাপনৰ আৰ্হি গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰয়োজন আহি পৰিছে, যাতে প্ৰতিভা ধৰি ৰাখিব পৰা যায়। পূৰ্বতে মহাকাশ অভিযন্তাসকলৰ বাবে ইছৰোৱেই একমাত্ৰ লক্ষ্য আছিল, কিন্তু বৰ্তমান সময়ত ব্যক্তিগত খণ্ডই তেওঁলোকক এক উন্নত আৰু লাভজনক বিকল্প কেৰিয়াৰ উপহাৰ দিছে।
