ভাৰতত গণৰাজ্য দিৱস উদযাপন কৰিবলৈ বিদেশী অতিথিক নিমন্ত্ৰণ কৰাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ হৈছিল প্ৰথম উদযাপনৰ পৰাই। ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত ইণ্ডোনেছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি সুকাৰ্ণো ভাৰতৰ প্ৰথম গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেডত মুখ্য অতিথি হিচাপে উপস্থিত আছিল। আজিও এই পৰম্পৰা অব্যাহত আছে। এইবাৰ ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ প্ৰেছিডেন্ট উৰ্চুলা ভন ডেৰ লেয়েন আৰু ইউৰোপীয় পৰিষদৰ সভাপতি এণ্টনিঅ’ কোষ্টা মুখ্য অতিথি হিচাপে উপস্থিত থাকে। আমোদজনক কথাটো হ’ল, গণৰাজ্য দিৱসৰ ইতিহাসত দুবাৰকৈ পাকিস্তানী ব্যক্তিয়ে ভাৰতৰ গণৰাজ্য দিৱসত মুখ্য অতিথি হিচাপে উপস্থিত থাকে।
ভাৰতৰ গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেডত পাকিস্তানৰ দুজন জ্যেষ্ঠ ৰাজনৈতিক নেতাই এবাৰ নহয়, দুবাৰকৈ মুখ্য অতিথি হিচাপে উপস্থিত আছিল: ১৯৫৫ চনত আৰু পুনৰ এদশক পিছত ১৯৬৫ চনত।
বিভাজনৰ পিছতো ১৯৪৭-৪৮ চনৰ কাশ্মীৰ যুদ্ধৰ ঘাঁবোৰ সতেজ হৈ আছিল। সীমান্তক লৈ সৃষ্টি হৈছিল বিবাদ। ইয়াৰ পিছতো ১৯৫৫ চনত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৱে আৰু ১৯৬৫ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰীয়ে ভাৰতৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট আনুষ্ঠানিক মঞ্চত আলোচনা কৰিবলৈ বাছি লৈছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে মিলন আৰু সংঘাত নিৰাময়ৰ বাট মুকলি হ’ব বুলি আশাৰে তেওঁক মুখ্য অতিথি হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।
১৯৫৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত পাকিস্তানৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ছাৰ মালিক গুলাম মহম্মদে গণৰাজ্য দিৱস উদযাপনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। সেই বছৰতে গ্ৰেণ্ড মিলিটাৰী পেৰেড ৰাজপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়, যাৰ পিছত স্থায়ীভাৱে ৰাজপথ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়। বৰ্তমান ইয়াক কৰ্তব্যপথ বুলি জনা যায়।
পাকিস্তানৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব আছিল ছাৰ মালিক। ১৯৫১ চনৰ পৰা ১৯৫৫ চনলৈকে তেওঁ দেশৰ তৃতীয় গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৬ চনত ব্ৰিটিছে নাইট উপাধি প্ৰদান কৰিছিল আৰু স্বাধীনতাৰ পিছত পাকিস্তানৰ অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক বিষয়ত প্ৰভাৱশালী ভূমিকা পালন কৰিছিল।
গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল হিচাপে তেওঁৰ কাৰ্যকাল মূলতঃ ১৯৫৩ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী খোৱাজা নাজিমুদ্দিনৰ চৰকাৰক বৰ্খাস্ত কৰাৰ বাবে আৰু তাৰ পিছত সংবিধান সভা ভংগ কৰাৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়। পাকিস্তানে পণ্ডিত নেহৰুৰ আমন্ত্ৰণ গ্ৰহণ কৰাটোৱে বিভাজন আৰু কাশ্মীৰৰ পৰৱৰ্তী সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা তিক্ততা আৰু শত্ৰুতাক অতিক্ৰম কৰি আলোচনাত লিপ্ত হ’বলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰাৰ ইংগিত দিছিল।
ইয়াৰ এদশক পিছত ইতিহাসৰ পুনৰাবৃত্তি ঘটিল যেতিয়া ১৯৬৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত লাল বাহাদুৰ শাস্ত্ৰী ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈ থকা গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেডত পাকিস্তানৰ খাদ্য আৰু কৃষি মন্ত্ৰী ৰানা আব্দুল হামিদে মুখ্য অতিথি হিচাপে উপস্থিত থাকে। পাঞ্জাবী সামন্তীয় মাটিৰ মালিক হামিদ প্ৰভাৱশালী ৰাণা বংশৰ অন্তৰ্গত আছিল, যাৰ শিপা পশ্চিম ৰাজস্থানৰ জাতিগত আৰু জনজাতীয় সম্পৰ্ক থকা ৰাজকীয় বংশ সিন্ধৰ উমাৰকোট (পূৰ্বতে অমৰকট)ৰ হিন্দু ৰাজপুতৰ পৰাই আৰম্ভ হৈছে। আলোচনা আৰু কূটনৈতিক সংযোগৰ জৰিয়তে সম্পৰ্ক সুস্থিৰ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ অংশ আছিল হামিদৰ এই ভ্ৰমণ।
ৰাজপথ চেলুটিং মঞ্চত হামিদে উপস্থিত হোৱাৰ দুমাহৰ ভিতৰতে পাকিস্তানে অপাৰেচন ডেজাৰ্ট হক আৰম্ভ কৰে, এপ্ৰিল মাহত ৰাণ অৱ কাচত সামৰিক আক্ৰমণ চলায়, যাৰ ফলত পৰৱৰ্তী ৬-৮ সপ্তাহত অধিক সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি হয়। ১৯৬৫ চনৰ মে’ মাহত ভাৰতীয় সেনাৰ সৈতে এক বৃহৎ সংঘাতলৈ পৰিণত হয়, তাৰ পিছত ব্ৰিটিছৰ মধ্যস্থতাত যুদ্ধবিৰতিৰ ওপৰত সহমতত উপনীত হয়, যাৰ ফলত ১৯৬৫ চনৰ জুন মাহত শত্ৰুতা শেষ হয়। তাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে পাকিস্তানে ১৯৬৫ চনৰ আগষ্ট মাহত জম্মু-কাশ্মীৰত অনুপ্ৰৱেশৰ গোপন সামৰিক পৰিকল্পনা অপাৰেচন জিব্ৰাল্টাৰ আৰম্ভ কৰে।
এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতত মুছলমান বিদ্ৰোহৰ উচটনি দিবলৈ সাধাৰণ কাপোৰ পিন্ধা জোৱান প্ৰেৰণ কৰা। স্থানীয় লোকে অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলক ভাৰতীয় সেনাবাহিনীক গতাই দিয়াৰ বাবেই এই পৰিকল্পনা বিফল হয় যদিও কিছুদিনৰ ভিতৰতে ১৯৬৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তিনি সপ্তাহজোৰা ভাৰত-পাকিস্তানৰ যুদ্ধৰ সূচনা হয়।
