নাগালেণ্ডৰ মন (Mon) জিলাত হোৱা ডাৱৰ বিস্ফোৰণৰ (Cloudburst) পাছত স্বাভাৱিকতে এই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগটোক লৈ বহুতৰে মনত প্ৰশ্ন উদয় হৈছে। আচলতে ডাৱৰ বিস্ফোৰণ কি আৰু ইয়াৰ অন্তৰালৰ বিজ্ঞান থুলমূলভাৱে তলত বুজাই দিয়া হ’ল:
ডাৱৰ বিস্ফোৰণ (Cloudburst) কি?
সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে, ডাৱৰ বিস্ফোৰণ মানে কিন্তু আকাশত থকা কোনো ডাৱৰ বোমাৰ দৰে ফাটি যোৱা নহয়। ই হৈছে অতি কম সময়ৰ ভিতৰত এটা নিৰ্দিষ্ট আৰু সীমিত ভৌগোলিক অঞ্চলত হোৱা অতি প্ৰবল ধাৰাসাৰ বৰষুণ।
ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান (IMD)-ৰ মতে, যেতিয়া কোনো এটা অঞ্চলত প্ৰতি ঘণ্টাত ১০০ মিলিমিটাৰ (১০ চেণ্টিমিটাৰ) বা তাতকৈ অধিক বৰষুণ হয়, তেতিয়া তাক ‘ডাৱৰ বিস্ফোৰণ’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত হঠাতে বাঢ়নী পানী বা ফ্লেছ ফ্লাড (Flash Flood) আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভয়ংকৰ ভূমিস্খলন হয়।
ডাৱৰ বিস্ফোৰণ কিয় হয়?
ডাৱৰ বিস্ফোৰণ এক বিশেষ বায়ুমণ্ডলীয় পৰিস্থিতিৰ বাবে সংঘটিত হয়। ইয়াৰ মূল কাৰণসমূহ হ’ল:
- কিমুলোনিম্বাছ (Cumulonimbus) ডাৱৰৰ সৃষ্টি: যেতিয়া গৰম আৰু সেমেকা বতাহ (Water Vapor) দ্ৰুতগতিত আকাশৰ ওপৰলৈ গুচি যায়, তেতিয়া আকাশত বিশাল আকাৰৰ উলম্ব ‘কিমুলোনিম্বাছ’ ডাৱৰৰ সৃষ্টি হয়। এই ডাৱৰবোৰক বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ মূল কাৰক বুলি গণ্য কৰা হয়।
- পাহাৰীয়া বাধা (Orographic Lift): নাগালেণ্ড বা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দৰে পাহাৰীয়া অঞ্চলত এই ঘটনা বেছিকৈ ঘটে। যেতিয়া জলীয় ভাপপুষ্ট গৰম বতাহ পাহাৰৰ গাত খুন্দা খাই অতি দ্ৰুতগতিৰে ওপৰলৈ উঠি যায়, তেতিয়া বতাহজাক ঠাণ্ডা হৈ কম সময়তে এক গধুৰ ডাৱৰৰ স্তৰ তৈয়াৰ কৰে।
- বতাহৰ ঊর্ধ্বমুখী চাপ (Updraft): কেতিয়াবা তলৰ পৰা ওপৰলৈ যোৱা বতাহৰ চাপ (Updraft) ইমান প্ৰবল হয় যে ই ডাৱৰৰ ভিতৰত জমা হোৱা পানীৰ টোপালবোৰক তললৈ সৰি পৰিবলৈ নিদি ওপৰতে ধৰি ৰাখে। ইয়াৰ ফলত ডাৱৰটোত পানীৰ পৰিমাণ ক্ৰমাৎ বাঢ়ি গৈ অতি গধুৰ হৈ পৰে।
- চৰম ঘনীভৱন আৰু পতন: যেতিয়া পানীৰ ভৰ ইমান বেছি হৈ যায় যে ওপৰলৈ বলা বতাহে তাক ধৰি ৰাখিব নোৱাৰা হয়, তেতিয়া মধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ বাবে সমগ্ৰ পানীখিনি হঠাৎ একেলগে তললৈ খহি পৰে। ইয়াক আপুনি এটা পানীৰে ভৰ্তি বেলুন হঠাৎ ফুটি যোৱাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰে।
থুলমূল ধাৰণাৰে ক’বলৈ গ’লে, হঠাতে এক বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী বতাহৰ বাধা নেওচি ধৰালৈ নামি আহিলেই ডাৱৰ বিস্ফোৰণ বোলা হয়। পাহাৰীয়া ভূখণ্ডৰ বাবেই আমাৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত ইয়াৰ প্ৰৱণতা অধিক।
