ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভঁৰালত নতুন অভিলেখ। Reserve Bank of India-ৰ শেহতীয়া তথ্য অনুসৰি, ৪ ছেপ্টেম্বৰত শেষ হোৱা সপ্তাহত দেশৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ( Forex Reserve) প্ৰায় ৪৪.৯ বিলিয়ন ডলাৰ বৃদ্ধি পাই ৭৮৫.৭ বিলিয়ন ডলাৰত উপনীত হৈছে। এই বৃদ্ধিৰ ফলত ৰাছিয়াক অতিক্ৰম কৰি ভাৰতে বিশ্বৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰত থকা দেশ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে। চীন, জাপান আৰু ছুইজাৰলেণ্ড ভাৰতৰ ওপৰত আছে।
এই বৃহৎ বৃদ্ধিৰ আঁৰত আছে বিদেশী মুদ্ৰাৰ প্ৰৱাহ, বিশেষকৈ FCNR(B) আমানত আৰু অন্যান্য বিদেশী ঋণৰ জৰিয়তে অহা ধন। সেয়েহে Reserve বৃদ্ধি মানেই দেশৰ হাতলৈ সমপৰিমাণৰ নতুন সম্পদ আহিল বুলি ধৰি লোৱাটো সম্পূৰ্ণ সঠিক নহয়। ইয়াৰ এটা অংশৰ বিপৰীতে ভৱিষ্যতে ধন ঘূৰাই দিয়াৰ দায়বদ্ধতাও থাকে।
তথাপিও বৃহৎ Forex Reserve ভাৰতৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সুৰক্ষা-কৱচ। বিশ্ব বজাৰত অস্থিৰতা বৃদ্ধি পালে, খাৰুৱা তেলৰ দাম বাঢ়িলে অথবা টকাৰ ওপৰত চাপ আহিলে RBI-য়ে এই Reserve ব্যৱহাৰ কৰি অৰ্থনীতিক কিছু পৰিমাণে সুৰক্ষা দিব পাৰে।
কিন্তু ইয়াতেই ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাস্তৱতা আছে।
ভাৰতৰ মুঠ GDP বিশাল হ’লেও জনমূৰি আয় এতিয়াও তুলনামূলকভাৱে কম। World Bank-ৰ ২০২৫ তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ GDP প্ৰায় ৩.৯৬ trillion ডলাৰ, কিন্তু GDP per capita মাত্ৰ প্ৰায় ২,৭০২.৫ ডলাৰ। একে সময়তে বিশ্বৰ GDP per capita প্ৰায় ১৪,৪০৬ ডলাৰ। অৰ্থাৎ অৰ্থনীতিৰ আকাৰত ভাৰত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ শক্তি হ’লেও প্ৰতিজন নাগৰিকৰ গড় অৰ্থনৈতিক উৎপাদন আৰু আয়ৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত এতিয়াও বহু পিছত।
আনকি দক্ষিণ এছিয়াৰ গড় GDP per capita-ৰ সৈতেও ভাৰতৰ ব্যৱধান অতি সামান্য; ২০২৫ত দক্ষিণ এছিয়াৰ GDP per capita প্ৰায় ২,৭০৫ ডলাৰ, ভাৰতৰ ২,৭০২.৫ ডলাৰ।
সেয়ে ৭৮৫.৭ বিলিয়ন ডলাৰৰ Forex Reserve এটা ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক শক্তিৰ সংকেত, কিন্তু ইয়াক সাধাৰণ মানুহৰ সমৃদ্ধিৰ একমাত্ৰ মাপকাঠি হিচাপে চাব নোৱাৰি।
ভাৰতৰ পৰৱৰ্তী লক্ষ্য কেৱল GDP বা Forex Reserve বৃদ্ধি কৰাই নহয়। প্ৰতিজন নাগৰিকৰ আয় বৃদ্ধি, অধিক উৎপাদনশীল চাকৰি সৃষ্টি, শিক্ষিত যুৱসমাজৰ বাবে সুযোগ বৃদ্ধি, মহিলা কৰ্মসংস্থাপন বৃদ্ধি, ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ শক্তিশালী কৰা, উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি বৃদ্ধি, স্বাস্থ্য-শিক্ষাত বিনিয়োগ আৰু প্ৰযুক্তি তথা গৱেষণাত অধিক গুৰুত্ব দিয়াটো অধিক জৰুৰী।
IMF-য়ো ভাৰতৰ দীৰ্ঘম্যাদী বৃদ্ধিৰ বাবে human capital, মহিলা labour-force participation, public investment, trade integration, R&D আৰু innovation শক্তিশালী কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।
অৰ্থাৎ, Forex Reserve-ৰ অভিলেখ ভাৰতৰ বাবে গৌৰৱৰ বিষয় হ’ব পাৰে; কিন্তু প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক উন্নতি তেতিয়াহে ক’ব পাৰি, যেতিয়া এই বৃহৎ অৰ্থনীতিৰ সুফল সাধাৰণ মানুহৰ আয়, চাকৰি, জীৱনধাৰণৰ মান আৰু সুযোগ-সুবিধাত স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হয়।
ভাৰতৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্যাহ্বান সেয়েহে কেৱল “বিশ্বৰ কিমান নম্বৰ অৰ্থনীতি” হোৱা নহয়—বৰং “প্ৰতিজন ভাৰতীয় কিমান সমৃদ্ধ” হোৱা।
