যোৱা দুটা দশকত এক আচৰিত ধৰণৰ আৰ্হিৰ উন্মেষ ঘটিছে। ৰাছিয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ বিশ্ব নেতাসকলৰ চৰকাৰসমূহ এখন এখনকৈ পতন ঘটিছে। ২০০৩ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈকে ৭খন দেশত ৰাছিয়া সমৰ্থক নেতাসকলক অপসাৰণ বা ক্ষমতাচ্যুত কৰা হৈছিল। প্ৰতিবাৰেই আমেৰিকাৰ ভূমিকা হয় প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখা গৈছিল নহয় পৰ্দাৰ আঁৰত। এসময়ত নিজৰ দেশত শক্তিশালী এই সাতজন নেতা কেনেকৈ আমেৰিকাৰ কৌশলৰ বলি হ’ল, সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰোঁ আহক।
১/ ছাদ্দাম হুছেইন (ইৰাক, ২০০৩)
ছাদ্দাম হুছেইন আছিল ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু পিছলৈ ৰাছিয়াৰ অন্যতম ঘনিষ্ঠ মিত্ৰ। ১৯৮০ চনৰ পৰা ১৯৮৮ চনলৈ ইৰাণ-ইৰাক যুদ্ধৰ সময়ত ছোভিয়েট ইউনিয়নে ছাদ্দামক ৪০ বিলিয়ন ডলাৰ সামৰিক সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল। ইৰাকৰ মুঠ বিদেশী সাহায্যৰ ৬০% ছোভিয়েট ব্লকৰ পৰা আহিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল ৮০০খন টি-৭২ টেংক, ৩০০খন যুদ্ধ বিমান, আৰু শ শ ক্ষেপণাস্ত্ৰ।
২০০৩ চনৰ ২০ মাৰ্চত আমেৰিকা আৰু ব্ৰিটেইনে অপাৰেচন ইৰাকী ফ্ৰিডম আৰম্ভ কৰে। ইৰাকৰ বিৰুদ্ধে গণধ্বংসী অস্ত্ৰ ৰখাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। ২০০৩ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত ছাদ্দামক ক্ষমতাচ্যুত কৰা হয়। ২০০৩ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত ছাদ্দামক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ২০০৬ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত ফাঁচী দিয়া হয়। ১৯৮২ চনত ডুজাইল চহৰত ১৪৮ জন বিৰোধীক হত্যা কৰাৰ অপৰাধত ২০০৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইৰাকৰ আদালতে তেওঁক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি প্ৰদান কৰে।
২/ এডুয়াৰ্ড শ্বেভাৰ্ডনাজে (জৰ্জিয়া, ২০০৩)
শ্বেভাৰ্ডনাজে ১৯৮৫ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনলৈকে ছোভিয়েট বৈদেশিক মন্ত্ৰী আৰু মিখাইল গৰ্বাচেভৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল। ১৯৯৫ চনত তেওঁ জৰ্জিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হয়। যদিও তেওঁ সম্পূৰ্ণ ৰাছিয়ান সমৰ্থক নাছিল, তথাপিও জৰ্জিয়া ৰাছিয়াৰ প্ৰভাৱৰ ভিতৰত আছিল। ২০০৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সংসদীয় নিৰ্বাচনত ঠগ খাইছিল বুলি অভিযোগ উত্থাপন হোৱাৰ পিছত প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয়। এই আন্দোলনৰ নেতৃত্বত বিৰোধী নেতা মিখেইল সাকাশভিলিয়ে। ২০০৩ চনৰ ২৩ নৱেম্বৰত প্ৰতিবাদকাৰীয়ে সংসদত ধুমুহাৰ সৃষ্টি কৰে। শ্বেভাৰ্ডনাজে পলাই পদত্যাগ কৰে। ২০০৪ চনৰ ৪ জানুৱাৰীত সাকাছভিলি ৯৬% ভোট লাভ কৰি ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত হয়।
আমেৰিকাৰ এন জি অ’ আৰু জৰ্জ ছ’ৰছৰ মুক্ত নিৰাপত্তা ফাউণ্ডেচনে জৰ্জিয়াত গণতন্ত্ৰৰ প্ৰসাৰৰ বাবে লাখ লাখ ডলাৰ ব্যয় কৰিছিল। ক্ষমতালৈ অহাৰ লগে লগে ছাকাছভিলিয়ে ৰাছিয়াৰ সামৰিক ঘাটি বন্ধ কৰি পশ্চিমৰ সৈতে সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ দাবী জনাই নাটোত যোগদানৰ প্ৰচেষ্টা আৰম্ভ কৰে।
৩/ ভিক্টৰ ইয়ানুকোভিচ (ইউক্ৰেইন, ২০১৪)
ৰাছিয়াৰ অন্যতম ঘনিষ্ঠ মিত্ৰ দেশ আছিল য়ানুকোভিচ। ২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ইউৰোপিয়ান ইউনিয়ন এছ’চিয়েশ্যন এগ্ৰিমেণ্টত স্বাক্ষৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল। বৰঞ্চ তেওঁ ১৫ বিলিয়ন ডলাৰ ৰাছিয়াৰ সাহায্য গ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ চুক্তি মানি ল’বলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ প্ৰতিবাদত কিয়ভৰ মাইডান চ’কত প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয়। ইয়াক ময়দান বিপ্লৱ বুলিও জনা যায়। ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহলৈকে প্ৰতিবাদবোৰ হিংসাত্মক হৈ পৰিছিল। ১৩০ জনতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হয়। ২০১৪ চনৰ ২২ ফেব্ৰুৱাৰীত য়ানুকোভিচে ৰাছিয়ালৈ পলায়ন কৰে। পশ্চিম সমৰ্থক এখন অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰ ক্ষমতালৈ আহিছিল।
২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আমেৰিকাৰ উপ-বিদেশ মন্ত্ৰী ভিক্টোৰিয়া নুলেণ্ড আৰু আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰদূতৰ মাজত হোৱা এটা ফোন কল ফাদিল হৈছিল। ইয়াত তেওঁলোকে ইউক্ৰেইনৰ নতুন চৰকাৰত কাক নিযুক্তি দিব লাগে সেই বিষয়ে আলোচনা কৰা শুনা গৈছিল। নুলেণ্ডে ক’লে যে য়াটছ হ’ব শ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি। এই একেজন আৰ্চেনিয় য়াটচেনিউকে পিছত প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈছিল। আমেৰিকা চৰকাৰে ইউক্ৰেইনৰ বিৰোধী দলক লাখ লাখ টকাৰ সাহায্য আগবঢ়াইছিল।
৪/ চেৰজ ছাৰ্গছিয়ান (আৰ্মেনিয়া, ২০১৮)
আৰ্মেনিয়া আছিল ৰাছিয়াৰ পৰম্পৰাগত মিত্ৰ দেশ। আৰ্মেনিয়াৰ গ্যুমৰিত ৰাছিয়াৰ সামৰিক ঘাটি আছিল, য’ত ৩ হাজাৰৰো অধিক সৈন্য নিয়োজিত আছিল। ২০০৮ চনৰ পৰা আৰ্মেনিয়াত ক্ষমতাত আছিল চেৰজ ছাৰ্গছিয়ানক ৰাছিয়াৰ ঘনিষ্ঠ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ২০১৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ছাৰ্গছিয়ানে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পৰা প্ৰধানমন্ত্ৰীলৈ পৰিৱৰ্তনৰ চেষ্টা কৰিছিল। মানুহে ইয়াক ক্ষমতাত থকাৰ কৌশল হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত গণ প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়।আন্দোলনৰ নেতৃত্বত বিৰোধী নেতা নিকোল পাছিনিয়ান।
২০১৮ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত পদত্যাগ কৰিছিল ছাৰ্গছিয়ানে।২০১৮ চনৰ ৮ মে’ত পশিনিয়ান প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈছিল।পাছিনিয়ান পশ্চিমীয়া সমৰ্থক নহয়। অৱশ্যে তেওঁ ৰাছিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰাৰ লগতে ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ সৈতে সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। ছেপ্টেম্বৰ মাহত নাগৰ্নো-কাৰাবাখক লৈ আৰ্মেনিয়া আৰু আজাৰবাইজানৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। পাছিনিয়ানে নাগৰ্নো-কাৰাবাখক আজাৰবাইজানক অৰ্পণ কৰি ৰাছিয়া-আৰ্মেনিয়াৰ সম্পৰ্ক আৰু অধিক বেয়া কৰি পেলায়।
এই বিষয়ত আমেৰিকাই আজাৰবাইজানক শান্ত কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা উপদেষ্টাজনে আজাৰবাইজানৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ইলহাম আলিয়েভক ফোন কৰি আৰ্মেনিয়াক আৰু আক্ৰমণ নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়। এতিয়া আজাৰবাইজান আৰু আৰ্মেনিয়া দুয়োখন আমেৰিকাৰ ওচৰত। ককেছাছত ৰাছিয়াৰ প্ৰভাৱ কমিছে।
৫/ বাছাৰ আল আছাদ (চিৰিয়া, ২০২৪)
ছিৰিয়া আছিল ৰাছিয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু ঘনিষ্ঠ মিত্ৰ দেশ। ১৯৭১ চনৰ পৰা টাৰ্টাছত ৰাছিয়াৰ নৌসেনাৰ ঘাটি আছে। ভূমধ্যসাগৰত ৰাছিয়াৰ এইটোৱেই আছিল একমাত্ৰ ঘাটি। ২০১৫ চনৰ পৰা খ্মেইমিমত ৰাছিয়াৰ বিমান ঘাটি আছে। ২০২০ চনত যেতিয়া আইছিছ আৰু বিদ্ৰোহীয়ে আছাদৰ চৰকাৰ উৎখাত কৰাৰ ওচৰ চাপিছিল, তেতিয়া ৰাছিয়াৰ বিমান আক্ৰমণে আছাদক ৰক্ষা কৰিছিল। ৰাছিয়াৰ জেট বিমান, ক্ৰুজ মিছাইল আৰু হাজাৰ হাজাৰ সৈন্যই যুদ্ধৰ গতিপথ সলনি কৰি পেলালে।
২০২৪ চনৰ ২৭ নৱেম্বৰত হঠাতে বিদ্ৰোহীয়ে হালেপক আক্ৰমণ কৰে। মাত্ৰ ১১ দিনতে বিদ্ৰোহীয়ে দমাস্কাছ দখল কৰিলে। ছিৰিয়াৰ পৰা ৰাছিয়ালৈ পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আছাদ। আহমেদ আল শ্বাৰা ছিৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হয়। তেওঁ আমেৰিকাৰ সৈতে আলোচনা আৰম্ভ কৰিলে। ছিৰিয়াত আমেৰিকাই ৯০০ৰো অধিক সৈন্য ৰক্ষা কৰিছিল। কুৰ্দি বাহিনীক (এছডিএফ) অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ট্ৰাম্প প্ৰশাসনে ছিৰিয়াৰ নতুন চৰকাৰৰ সৈতে কাম কৰিবলৈ সাজু হোৱাৰ ইংগিত দিছিল।
৬/ নিকোলাছ মাদুৰো (ভেনিজুৱেলা, ২০২৬)
লেটিন আমেৰিকাত ৰাছিয়াৰ আটাইতকৈ ঘনিষ্ঠ মিত্ৰ দেশ আছিল ভেনিজুৱেলা। ২০০৫ চনৰ পৰা ২০১৯ চনৰ ভিতৰত ৰাছিয়াৰ পৰা ১৭ বিলিয়ন ডলাৰৰ অস্ত্ৰ ক্ৰয় কৰিছিল।ভেনিজুৱেলাই ৰাছিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৪ বিলিয়ন ডলাৰ ঋণ লৈছে। ভেনিজুৱেলাৰ তেল প্ৰকল্পত বিনিয়োগ কৰিছে ৰাছিয়াৰ তেল কোম্পানী ৰছনেফ্টে।
২০১৯ চনত ৰাছিয়াই ভেনিজুৱেলালৈ এছ-৩০০ মিছাইল ব্যৱস্থা প্ৰেৰণ কৰে। ভেনিজুৱেলাই ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণকো সমৰ্থন কৰিছিল।
২০১৩ চনৰ পৰা ২০২৬ চনলৈকে ভেনিজুৱেলাত ক্ষমতা দখল কৰি আছিল মাদুৰো।২০২৬ চনৰ ৩ জানুৱাৰীত আমেৰিকাৰ বিশেষ বাহিনীৰ এটা ইউনিটে কাৰাকাছত মাদুৰোৰ ঘৰত অভিযান চলাইছিল। মাদুৰো আৰু তেওঁৰ পত্নীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ফ্ল’ৰিডালৈ লৈ যোৱা হয়।
৭/ পৰৱৰ্তী লক্ষ্য: ইৰাণ আৰু উত্তৰ কোৰিয়া
ইৰাণ ৰাছিয়াৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ মিত্ৰ। ইউক্ৰেইন যুদ্ধৰ বাবে ইৰাণেও ৰাছিয়াক বিক্ৰী কৰিছে শ্বাহেদৰ ড্ৰোন। উত্তৰ কোৰিয়া ৰাছিয়াৰ শেষ এছিয়ান মিত্ৰ দেশ। ইউক্ৰেইনত ৰাছিয়াৰ পক্ষত ১০ হাজাৰৰো অধিক উত্তৰ কোৰিয়াৰ সৈন্যই যুদ্ধ কৰি আছে। ইৰাণক আক্ৰমণ কৰাৰ ইংগিত দিছে আমেৰিকাই।
