২০২৬ চনত এণ্টাৰ্কটিকাৰ ওপৰত থকা অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰ বিগত এটা দশকৰ ভিতৰত সৰ্ববৃহৎ আকাৰলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। বায়ুমণ্ডলৰ অস্বাভাৱিক পৰিস্থিতি আৰু অত্যন্ত শক্তিশালী মেৰু ঘূৰ্ণীবতাহ (Polar Vortex)ক ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে বিজ্ঞানীসকলে। অৱশ্যে, এই সম্প্ৰসাৰণৰ পিছতো অ’জন স্তৰৰ দীৰ্ঘম্যাদী পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰক্ৰিয়া সঠিক পথতে আগবাঢ়ি থকা বুলি বিজ্ঞানীসকলে আশ্বস্ত কৰিছে।
নাছা (NASA) আৰু আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মহাসাগৰীয় আৰু বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰশাসন (NOAA)-এ ৪ নৱেম্বৰত প্ৰকাশ কৰা তথ্য অনুসৰি, ২০২৬ চনৰ অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰটো উপগ্ৰহৰ জৰিয়তে তথ্য সংগ্ৰহ আৰম্ভ হোৱাৰ বিগত ৪৮ বছৰৰ ভিতৰত সপ্তম বৃহত্তম।
বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, এইবাৰৰ অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰৰ আকাৰ বৃদ্ধিৰ আঁৰত অত্যধিক প্ৰদূষণ জগৰীয়া নহয়। বৰঞ্চ অস্বাভাৱিক বায়ুমণ্ডলীয় পৰিস্থিতিয়ে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। বিশ্বজুৰি অ’জন স্তৰ ধ্বংসকাৰী ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পদক্ষেপৰ ফলত দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে অ’জন স্তৰৰ পুনৰুদ্ধাৰ অব্যাহত আছে।
অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰ বুলি ক’লে পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত প্ৰকৃততে কোনো ফুটা বা খালী ঠাই সৃষ্টি হোৱা নুবুজায়। বৰঞ্চ ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰত অ’জনৰ ঘনত্ব ২২০ ডবছন ইউনিটতকৈ কম হোৱা অঞ্চলকহে অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰ বুলি কোৱা হয়।
মানুহৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, বিশেষকৈ ক্ল’ৰ’ফ্ল’ৰ’কাৰ্বন (CFC) আৰু ক্ল’ৰিন তথা ব্ৰ’মিনযুক্ত যৌগসমূহে অ’জন স্তৰ ধ্বংস কৰাত ভূমিকা পালন কৰে। ঘৰুৱা বৈদ্যুতিক সঁজুলিকে ধৰি বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ পৰা পূৰ্বতে এনে ৰাসায়নিক পদাৰ্থ নিৰ্গত হৈছিল।
এণ্টাৰ্কটিকাৰ অত্যন্ত শীতল পৰিৱেশত এই ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহে বিশেষ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰি অ’জন অণুসমূহ ভাঙি পেলায়।
উল্লেখ্য যে অ’জন স্তৰে সূৰ্যৰ পৰা নিৰ্গত ক্ষতিকাৰক অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মিৰ পৰা মানুহ, জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। এই ৰশ্মিৰ প্ৰভাৱত ছালৰ কৰ্কট ৰোগ, চকুত ছানি পৰা আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষতিৰ আশংকা বৃদ্ধি পায়।
বিজ্ঞানীসকলৰ অনুমান অনুসৰি, বায়ুমণ্ডলত অ’জন ধ্বংসকাৰী ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত ২০৭০ৰ দশকৰ ভিতৰত এণ্টাৰ্কটিকাৰ অ’জন স্তৰ পুনৰ স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি আহিব পাৰে।
তথ্য অনুসৰি, ৭ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা ১৩ অক্টোবৰৰ ভিতৰত অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰৰ সম্প্ৰসাৰণ সৰ্বাধিক হোৱা সময়ছোৱাত ইয়াৰ গড় আকাৰ আছিল প্ৰায় ২.৫ কোটি বৰ্গকিলোমিটাৰ।
১৮ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াৰ আকাৰ এদিনৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক প্ৰায় ২.৭১ কোটি বৰ্গকিলোমিটাৰত উপনীত হৈছিল। ২০০০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত অভিলেখ কৰা সৰ্ববৃহৎ আকাৰৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশৰ সমান আছিল এইবাৰৰ ছিদ্ৰটো।
অৱশ্যে, বিজ্ঞানীসকলে উল্লেখ কৰিছে যে অ’জন ধ্বংসকাৰী ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ নিষিদ্ধ কৰাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাসমূহ নথকা হ’লে এইবাৰৰ ছিদ্ৰৰ আকাৰ আৰু প্ৰায় ১০ৰ পৰা ২০ লাখ বৰ্গমাইল অধিক হ’লহেঁতেন।
এণ্টাৰ্কটিকাৰ মেৰু ঘূৰ্ণীবতাহ (Antarctic Polar Vortex) হৈছে এক ঋতুভিত্তিক বতাহৰ ঘূৰ্ণীয় ব্যৱস্থা, যিয়ে মহাদেশখনৰ চাৰিওফালে অতি শীতল বায়ুক আৱদ্ধ কৰি ৰাখে।
বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, ২০২৬ চনৰ আগষ্ট আৰু ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথিৱীৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ বায়ুমণ্ডলীয় তৰংগৰ গতিবিধি স্বাভাৱিকতকৈ দুৰ্বল আছিল। ফলত এই তৰংগসমূহে মেৰু ঘূৰ্ণীবতাহক স্বাভাৱিকভাৱে দুৰ্বল কৰিব পৰা নাছিল।
ইয়াৰ ফলত এণ্টাৰ্কটিকাৰ বিস্তৃত অঞ্চলত অতি শীতল উষ্ণতা দীৰ্ঘদিন ধৰি বৰ্তি থাকে। এনে পৰিস্থিতিয়ে অ’জন স্তৰ ধ্বংসৰ বাবে অনুকূল পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে।
NOAA-ৰ বিজ্ঞানী এমি বাটলাৰৰ মতে, বায়ুমণ্ডলীয় তৰংগৰ দুৰ্বল গতিবিধিৰ ফলত শক্তিশালী মেৰু ঘূৰ্ণীবতাহ অধিক সময় ধৰি সক্ৰিয় হৈ থাকে আৰু অ’জন স্তৰৰ ক্ষয়ৰ প্ৰক্ৰিয়াও দীঘলীয়া হয়।
অৱশ্যে, এইবাৰৰ অ’জন স্তৰৰ ছিদ্ৰৰ আকাৰ বৃদ্ধি পালেও দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে অ’জন স্তৰৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ প্ৰক্ৰিয়া অব্যাহত আছে বুলি বিজ্ঞানীসকলে স্পষ্ট কৰি দিছে।
