প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত উন্নতিৰ লগে লগে বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰতো আহিছে নতুন নতুন উদ্ভাৱন। ইমান দিনে ঘৰৰ ছাদত ছ’লাৰ পেনেল স্থাপন কৰি সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰাৰ কথা আমি জানো। কিন্তু এতিয়াৰে পৰা ঘৰৰ খিৰিকীৰ কাঁচৰ পৰাও উৎপাদন কৰিব পৰা যাব বিদ্যুৎ। শুনিবলৈ আচৰিত যেন লাগিলেও এই প্ৰযুক্তি ইতিমধ্যে উদ্ভাৱন কৰা হৈছে। ইয়াৰ নাম হৈছে ‘ছ’লাৰ গ্লাছ’ (Solar Glass)।
কি এই ছ’লাৰ গ্লাছ?
সাধাৰণ ছ’লাৰ পেনেলৰ দৰে ছ’লাৰ গ্লাছেও সূৰ্যৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে। অৱশ্যে ইয়াৰ বিশেষত্ব হ’ল, এই প্ৰযুক্তিত কাঁচৰ ভিতৰতে বিশেষ ধৰণৰ সৌৰকোষ (Solar Cells) অথবা ফ’ট’ভল্টেইক উপাদান সংযুক্ত কৰি ৰখা হয়।
ইয়াৰ ফলত ঘৰৰ খিৰিকী, বহুমহলীয়া অট্টালিকাৰ বাহিৰৰ কাঁচৰ দেৱাল আৰু কাৰ্যালয়ৰ কাঁচৰ চালৰ পৰাও বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পৰা যায়।
কেনেকৈ উৎপাদন হয় বিদ্যুৎ?
এই প্ৰযুক্তিৰ মূল ভিত্তি হৈছে ‘ফ’ট’ভল্টেইক এফেক্ট’ (Photovoltaic Effect)। যেতিয়া সূৰ্যৰ পোহৰ কাঁচৰ ভিতৰত থকা বিশেষ সৌৰকোষৰ ওপৰত পৰে, তেতিয়া পোহৰৰ শক্তিয়ে ইলেক্ট্ৰনসমূহক সক্ৰিয় কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলত ইলেক্ট্ৰনৰ চলাচলৰ জৰিয়তে বৈদ্যুতিক প্ৰবাহৰ সৃষ্টি হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিদ্যুৎ ঘৰুৱা কাম-কাজ অথবা কাৰ্যালয়ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।
সকলো ছ’লাৰ গ্লাছ অৱশ্যে একে ধৰণৰ নহয়। কিছুমান কাঁচত সৰু সৰু সৌৰকোষৰ মাজত খালী ঠাই ৰখা হয়, যাতে বাহিৰৰ পোহৰ ঘৰৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে। আন কিছুমান কাঁচত এনে বিশেষ পাতল আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে সূৰ্যৰ পোহৰৰ এটা অংশ শোষণ কৰি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে। ফলত কাঁচৰ স্বচ্ছতা বজাই ৰাখিও বিদ্যুৎ উৎপাদন সম্ভৱ হয়।
বহুমহলীয়া অট্টালিকাৰ বাবে হ’ব বিশেষ উপযোগী
ছ’লাৰ গ্লাছ প্ৰযুক্তিৰ অন্যতম ডাঙৰ সুবিধা হৈছে ইয়াৰ বাবে পৃথকে ছাদত ছ’লাৰ পেনেল স্থাপন কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়। বহুমহলীয়া অট্টালিকা, শ্বপিং মল আৰু কাঁচেৰে নিৰ্মিত বৃহৎ কাৰ্যালয়ৰ খিৰিকী তথা বাহিৰৰ দেৱালসমূহকেই বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ মাধ্যম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যাব।
এই পদ্ধতিক কোৱা হয় ‘বিল্ডিং ইণ্টিগ্ৰেটেড ফ’ট’ভল্টেইকছ’ (Building Integrated Photovoltaics) বা চমুকৈ BIPV। অৰ্থাৎ, অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰীৰ জৰিয়তেই বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা।
গৰমৰ দিনতো হ’ব উপকাৰী
কেৱল বিদ্যুৎ উৎপাদনেই নহয়, কিছুমান বিশেষ ছ’লাৰ গ্লাছে ঘৰৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰা অতিৰিক্ত তাপ আৰু চকুত পৰা তীব্ৰ পোহৰো হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত গৰমৰ দিনত এয়াৰ কণ্ডিচনাৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিছু পৰিমাণে কমিব পাৰে। অৱশ্যে এই সুবিধা কাঁচৰ প্ৰকাৰ আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণ পদ্ধতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
এই প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত চলিছে গৱেষণা
ছ’লাৰ গ্লাছ প্ৰযুক্তিৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন গৱেষণা অব্যাহত আছে। ২০২৬ চনৰ জুলাই মাহত ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনৰ গৱেষকসকলে এনে এক অৰ্ধস্বচ্ছ সৌৰকোষৰ বিষয়ে গৱেষণাৰ তথ্য প্ৰকাশ কৰিছিল, যিয়ে সূৰ্যৰ পোহৰৰ লগতে ঘৰৰ ভিতৰৰ পোহৰৰ পৰাও শক্তি আহৰণ কৰিব পাৰে।
গৱেষণাত প্ৰস্তুত কৰা নমুনাটোৱে প্ৰায় ৩০ শতাংশ সূৰ্যৰ পোহৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই প্ৰযুক্তি এতিয়াও গৱেষণাৰ পৰ্যায়তে আছে। সেয়েহে বৰ্তমান সকলো সাধাৰণ ঘৰৰ খিৰিকীত ইয়াক সহজে স্থাপন কৰিব পৰা অৱস্থা হোৱা নাই।
কিছু সীমাবদ্ধতাও আছে
ছ’লাৰ গ্লাছৰ সম্ভাৱনা যথেষ্ট বেছি যদিও ইয়াৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতাও আছে। সাধাৰণ ছ’লাৰ পেনেলৰ তুলনাত স্বচ্ছ কাঁচৰ পৰা উৎপাদিত বিদ্যুতৰ পৰিমাণ কম হ’ব পাৰে। কাৰণ কাঁচৰ মাজেৰে পোহৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়াৰ বাবে সূৰ্যৰ পোহৰৰ এটা অংশহে বিদ্যুৎ উৎপাদনত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়।
ইয়াৰ উপৰি উৎপাদন ব্যয়, দীৰ্ঘদিনীয়া স্থায়িত্ব আৰু ঘৰৰ বিদ্যুৎ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ বিষয়সমূহো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সামগ্ৰিকভাৱে ছ’লাৰ গ্লাছক ভৱিষ্যতৰ বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ এক সম্ভাৱনাপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ যিবোৰ বহুমহলীয়া অট্টালিকাত ছাদত ছ’লাৰ পেনেল স্থাপনৰ পৰ্যাপ্ত ঠাই নাই, সেইবোৰৰ বাবে এই প্ৰযুক্তি যথেষ্ট উপযোগী হৈ উঠিব পাৰে। অৱশ্যে সাধাৰণ কাঁচৰ দৰে সহজলভ্য আৰু সুলভ মূল্যৰ কৰি তুলিবলৈ এতিয়াও অধিক গৱেষণা আৰু প্ৰযুক্তিগত উন্নতিৰ প্ৰয়োজন।
