আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে অলপতে ঘোষণা কৰা এক সিদ্ধান্তই ভাৰতৰ শক্তি খণ্ড আৰু দেশৰ পেট্ৰ’ল-ডিজেলৰ মূল্যৰ ওপৰত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকট কৰি তুলিছে। ট্ৰাম্পে বিশ্বৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ ‘ষ্ট্ৰেইট অব হৰমুজ’ (Strait of Hormuz) অতিক্ৰম কৰা সকলো বাণিজ্যিক জাহাজৰ ওপৰত ২০% শুল্ক (Toll) আৰোপ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। এই সিদ্ধান্তৰ ফলত ভাৰতত ইন্ধনৰ মূল্য কিয় বৃদ্ধি পাব পাৰে, তলত তাৰ বিশদ বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা হ’ল:
ট্ৰাম্পৰ প্ৰস্তাৱ আৰু ইয়াৰ নেপথ্যৰ কাৰণ
ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পৰ মতে, মধ্যপ্ৰাচ্যৰ এই অত্যন্ত অশান্ত অঞ্চলটোৰ সুৰক্ষাৰ দায়িত্ব আমেৰিকাই বহন কৰি আহিছে। গতিকে নিৰাপত্তা নিশ্চিত কৰাৰ নামত হোৱা খৰচৰ ক্ষতিপূৰণ হিচাপে এই জলপথেৰে যাতায়াত কৰা জাহাজসমূহৰ পৰা ২০% শুল্ক আদায় লোৱা হ’ব।
ইফালে, ইৰানে এই জলপথৰ ওপৰত নিজৰ সম্পূৰ্ণ আধিপত্য দাবী কৰি আহিছে। ট্ৰাম্পৰ এই ঘোষণাৰ পাছতে আমেৰিকাই ইৰানৰ ওপৰত নতুনকৈ আক্ৰমণ চলায়, যাৰ প্ৰত্যুত্তৰত ইৰানেও বাহৰেইন আৰু সংযুক্ত আৰৱ আমিৰশ্বাহী (UAE)ৰ দুখন তেলবাহী টেংকাৰৰ ওপৰত আক্ৰমণ চলাইছে। ইয়াৰ ফলত সমগ্ৰ উপসাগৰীয় অঞ্চলটোত সামৰিক উত্তেজনা তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে।
ভাৰতৰ বাবে ‘ষ্ট্ৰেইট অব হৰমুজ’ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
ভাৰতে নিজৰ ব্যৱহৃত খাৰুৱা তেলৰ ৮৫% তকৈও অধিক অংশ বিদেশৰ পৰা আমদানি কৰে। ইয়াৰে এটা বৃহৎ অংশ আহে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ দেশসমূহৰ পৰা।
- তেল আমদানিৰ মুখ্য ধমনী: ভাৰতে ইৰাক, চৌদি আৰৱ, ইউ এ ই, কুৱেইট আৰু কাটাৰৰ পৰা আমদানি কৰা খাৰুৱা তেলৰ প্ৰায় ৬০% এই হৰমুজ প্ৰণালীয়েদি পাৰ হৈ ভাৰতৰ জামনগৰ, মুম্বাই, মংগলোৰ আৰু কোচিৰ শোধনাগাৰসমূহলৈ আহে।
- মুঠ যোগানৰ গুৰুত্ব: ভাৰতৰ সামগ্ৰিক খাৰুৱা তেল যোগানৰ প্ৰায় ৪০% ই এই ঠেক জলপথটোৰ (যি ঠাইবিশেষে মাত্ৰ ৩৩ কিলোমিটাৰ বহল) ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কেৱল খাৰুৱা তেলেই নহয়, ভাৰতৰ তৰলীকৃত প্ৰাকৃতিক গেছ (LNG) আমদানিৰ বাবেও এইটোৱেই অন্যতম প্ৰধান পথ।
যদিহে ট্ৰাম্পৰ এই ২০% শুল্কৰ প্ৰস্তাৱ কাৰ্যকৰী কৰা হয়, তেন্তে ই ভাৰতীয় অৰ্থনীতিলৈ পোনপটীয়া সংকট কঢ়িয়াই আনিব:
- পৰিবহণ ব্যয় বৃদ্ধি: ট্ৰাম্পে দাবী কৰা ২০% অতিৰিক্ত শুল্কৰ বাবে তেল পৰিবহণ কৰা কোম্পানীসমূহৰ খৰচ বহুগুণে বাঢ়ি যাব। এই বৰ্ধিত খৰচৰ বোজা অৱশেষত উপভোক্তা অৰ্থাৎ সাধাৰণ জনতাৰ ওপৰতে পৰিব।
- সামৰিক উত্তেজনা আৰু ইন্ধনৰ মূল্য বৃদ্ধি: আমেৰিকা আৰু ইৰানৰ মাজত চলি থকা সামৰিক সংঘাতৰ বাবে যদি হৰমুজ প্ৰণালীৰে যাতায়াত ব্যাহত হয়, তেন্তে বিশ্ব বজাৰত খাৰুৱা তেলৰ নাটনি হ’ব আৰু ইয়াৰ মূল্য আকাশলংঘী হ’ব।
- মুদ্ৰাস্ফীতিৰ আশংকা: তেলৰ আমদানি ব্যয় বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে দেশৰ আভ্যন্তৰীণ বজাৰত পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেলৰ মূল্য বৃদ্ধি পাব। যিহেতু পৰিবহণ ব্যৱস্থা ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, সেয়েহে নিত্য-ব্যৱহাৰ্য সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধি পাই দেশত মুদ্ৰাস্ফীতিৰ সৃষ্টি কৰিব।
যদিও ভাৰতে শেহতীয়া বৰ্ষসমূহত ৰাছিয়াৰ দৰে অন্যান্য উৎসৰ পৰা তেল ক্ৰয় কৰি মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছে, তথাপিও দেশৰ শক্তি সুৰক্ষাৰ বাবে উপসাগৰীয় অঞ্চলটো এতিয়াও অপৰিহাৰ্য হৈ আছে। সেয়েহে, হৰমুজ প্ৰণালীক লৈ সৃষ্টি হোৱা যিকোনো অস্থিৰতাই ভাৰতৰ ইন্ধন বজাৰত ডাঙৰ জোকাৰণিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
