ভাৰতৰ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৮০ অনুসৰি ৰাজ্যসভা (Council of States) হৈছে সংসদৰ উচ্চকক্ষ। ইয়াৰ সদস্যসকল প্ৰত্যক্ষ নিৰ্বাচনৰ দ্বাৰা নহয়, বৰঞ্চ পৰোক্ষ নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে নিৰ্বাচিত হয়।
মূল সূত্ৰ বা প্ৰক্ৰিয়া:
– ৰাজ্যসভাৰ অধিকাংশ সদস্য (মুঠ ২৪৫ গৰাকীৰ ভিতৰত ২৩৩ গৰাকী) ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চলসমূহৰ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচিত সদস্যসকলৰ (অৰ্থাৎ বিধায়কসকলৰ) দ্বাৰা নিৰ্বাচিত হয়।
– ভোটদানৰ পদ্ধতি হৈছে একক স্থানান্তৰযোগ্য ভোট (Single Transferable Vote – STV)ৰ জৰিয়তে আনুপাতিক প্ৰতিনিধিত্ব (Proportional Representation)।
– প্ৰত্যেক বিধায়কৰ ভোটৰ মূল্য (Vote value) ৰাজ্যৰ জনসংখ্যা আৰু বিধানসভাৰ আসন সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় (যেনে: উত্তৰ প্ৰদেশত এজন বিধায়কৰ ভোটৰ মূল্য অধিক, অৰুণাচল প্ৰদেশত কম)।
– ভোটদান খোলা বেলট (Open ballot)ৰ জৰিয়তে হয়, যাতে দলীয় শৃংখলা ৰক্ষা কৰিব পাৰি।
– এজন প্ৰাৰ্থীয়ে নিৰ্বাচিত হ’বলৈ নিৰ্দিষ্ট কোটা (Quota) ভোট লাভ কৰিব লাগে। কোটাৰ সূত্ৰ: (মুঠ বৈধ ভোট ÷ (আসন সংখ্যা + ১)) + ১।
– যদি প্ৰথম পছন্দৰ ভোটে কোটা পূৰণ নকৰে, তেন্তে অতিৰিক্ত ভোটসমূহ দ্বিতীয়, তৃতীয় পছন্দলৈ স্থানান্তৰিত হয় যেতিয়ালৈকে সকলো আসন পূৰণ নহয়।
– অৱশিষ্ট ১২ জন সদস্য ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে কলা, সাহিত্য, বিজ্ঞান, সমাজ সেৱা আদিত বিশেষ জ্ঞান বা অৱদান থকা ব্যক্তিসকলক মনোনীত কৰে।
কোনে ভোট দিয়ে?
– সাধাৰণ নাগৰিকে নহয় – কেৱল ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচিত বিধায়কসকলে (MLAs) ভোট দিয়ে।
– কিছুমান কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চলত (যেনে দিল্লী, পুডুচেৰী) বিধানসভা থকাৰ বাবে তাতো বিধায়কসকলে ভোট দিয়ে।
– লোকসভাৰ সদস্যসকলে (MPs) ৰাজ্যসভা নিৰ্বাচনত ভোট নিদিয়ে (কিন্তু ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত দিয়ে)।
এই পৰোক্ষ নিৰ্বাচন পদ্ধতিয়ে ৰাজ্যসভাক ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক আৰু স্থিতিশীল কক্ষ হিচাপে গঢ়ি তোলে, য’ত সদস্যসকলৰ ম্যাদ ৬ বছৰ আৰু প্ৰতি দুই বছৰত প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ আসনৰ নিৰ্বাচন হয়।
