১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতীয় সেনাই পাকিস্তানৰ কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল দখল কৰিছিল। এই যুদ্ধ, যাক মুক্তিযুদ্ধ বা বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ বুলিও জনা যায়, মূলতঃ পূৰ্ব পাকিস্তানৰ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) জনগণৰ স্বাধীনতাৰ সংগ্ৰামৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সংঘটিত হৈছিল। ভাৰতীয় সেনাই এই যুদ্ধত পাকিস্তানৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল আৰু পশ্চিম পাকিস্তানৰ কিছু অঞ্চলৰ লগতে পূৰ্ব পাকিস্তানৰ বৃহৎ অংশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। পশ্চিম পাকিস্তানৰ সিন্ধু, পাঞ্জাৱ, আৰু জম্মু-কাশ্মীৰৰ কিছু অঞ্চল ভাৰতীয় সেনাই দখল কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য আছিল সিন্ধুৰ থৰ মৰুভূমিৰ কিছু অংশ আৰু পাঞ্জাৱৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চল। পূৰ্ব পাকিস্তানত ভাৰতীয় সেনাই মুক্তিবাহিনীৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি পাকিস্তানী সেনাক পৰাস্ত কৰি ঢাকা দখল কৰিছিল, যাৰ ফলত বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা নিশ্চিত হৈছিল।
১৯৭১ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত পাকিস্তানী সেনাই আত্মসমৰ্পণ কৰে, আৰু এই যুদ্ধৰ ফলাফল হিচাপে ভাৰতে পাকিস্তানৰ প্ৰায় ১৫,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ভূখণ্ড নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। এই অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত পশ্চিম পাকিস্তানৰ দখলীকৃত ভূমিৰ লগতে পূৰ্ব পাকিস্তানৰ অধিকাংশ অঞ্চল আছিল। কিন্তু ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে শান্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে আৰু আন্তৰ্জাতিক সম্পৰ্ক উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৭২ চনত এই দখলীকৃত অঞ্চলসমূহ পাকিস্তানক ঘূৰাই দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লয়। এই সিদ্ধান্ত ছিমলা চুক্তিৰ অধীনত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যিটো ১৯৭২ চনৰ ২ জুলাইত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই চুক্তিৰ জৰিয়তে উভয় দেশে যুদ্ধৰ পিছৰ পৰিস্থিতি স্থিতিশীল কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল আৰু দখলীকৃত অঞ্চলসমূহ ঘূৰাই দিয়াৰ বিনিময়ত শান্তিৰ পথ মুকলি কৰিছিল।
ইন্দিৰা গান্ধীৰ এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য আছিল আঞ্চলিক স্থিতিশীলতা বজাই ৰখা আৰু পাকিস্তানৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত ইতিবাচক পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰা। যদিও কিছুমানে এই সিদ্ধান্তৰ সমালোচনা কৰিছিল, তথাপিও ই ভাৰতৰ শান্তিপূৰ্ণ নীতিৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছিল। এই ঘটনাই ভাৰতৰ কূটনৈতিক ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান দখল কৰে।
