‘ডুমছডে গ্লেচিয়াৰ’ৰ বুকুত ৩৬২টা ভূমিকম্প! এণ্টাৰ্কটিকাৰ বৰফত কঁপিছে ভৱিষ্যৎ।
‘ডুমছডে গ্লেচিয়াৰ’—নামটো শুনিলেই যেন বিপদৰ আগজাননী! কিন্তু এই হিমবাহক লৈ বিজ্ঞানীসকল কিয় ইমান চিন্তিত? আৰু ইয়াৰ কাষত সৃষ্টি হোৱা শতাধিক ভূমিকম্পই কিয় এতিয়া চৰ্চা লাভ কৰিছে?
‘ডুমছডে গ্লেচিয়াৰ’ আচলতে কি?
থ্ৱেইটছ হিমবাহ হৈছে পশ্চিম এণ্টাৰ্কটিকাৰ এটা বিশাল হিমবাহ। ইয়াকেই বহু সময়ত ‘ডুমছডে গ্লেচিয়াৰ’ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ বিশাল আকাৰৰ বাবে ইয়াক ব্ৰিটেইন বা ফ্ল’ৰিডা ৰাজ্যৰ সৈতেও তুলনা কৰা হয়। এইটো কোনো চৰকাৰী বৈজ্ঞানিক নাম নহয়। হিমবাহটো ভাঙি পৰিলে ইয়াৰ সম্ভাৱ্য বৃহৎ প্ৰভাৱৰ বাবেই এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে।
কিয় ইমান চিন্তাৰ বিষয়?
থ্ৱেইটছ হিমবাহত বিপুল পৰিমাণৰ বৰফ জমা হৈ আছে। হিমবাহটোৰ স্থিৰতা নষ্ট হ’লে অধিক বৰফ সাগৰলৈ বৈ যাব পাৰে। সম্পূৰ্ণভাৱে ভাঙি পৰিলে বিশ্বৰ সমুদ্ৰপৃষ্ঠ প্ৰায় ৩ মিটাৰ পৰ্যন্ত বৃদ্ধি কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। ইয়াৰ ফলত বিশ্বৰ বহু উপকূলীয় অঞ্চলত বানপানী আৰু সাগৰৰ পানী সোমোৱাৰ আশংকা বৃদ্ধি পাব পাৰে। সেইবাবেই বিজ্ঞানীসকলে ইয়াৰ ওপৰত অতি সতৰ্কভাৱে নজৰ ৰাখিছে।
বৰফৰ পৰাও ভূমিকম্প হয় নেকি?
হয়—আৰু ইয়াতেই আছে এই কাহিনীৰ আটাইতকৈ আচৰিত অংশ! হিমবাহৰ বিশাল বৰফৰ খণ্ড সাগৰত খহি পৰিলে, সেই বৰফে মূল হিমবাহৰ সৈতে প্ৰচণ্ডভাৱে খুন্দা খাব পাৰে। এই সংঘৰ্ষৰ ফলত মাটিৰ মাজেৰে কঁপনিৰ ঢৌ বিয়পি পৰে। ইয়াকে কোৱা হয় হিমবাহৰ ভূমিকম্প। অৰ্থাৎ, এই কঁপনিৰ বাবে মাটিৰ তলৰ শিলাস্তৰ ভাঙিবই লাগিব বুলি কথা নাই—বিশাল বৰফৰ খণ্ডৰ সংঘৰ্ষৰ পৰাও ভূমিকম্পৰ দৰে কঁপনি সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
১৩ বছৰত ৩৬২টা কঁপনি!
নতুন গৱেষণাত ২০১০ৰ পৰা ২০২৩ চনলৈ এণ্টাৰ্কটিকাত ৩৬২টা এনে হিমবাহৰ ভূমিকম্প চিনাক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰে ২৪৫টা ঘটনা, অৰ্থাৎ প্ৰায় দুই-তৃতীয়াংশ, থ্ৱেইটছ হিমবাহৰ সাগৰমুখী অংশৰ ওচৰত সংঘটিত হৈছে। গৱেষকসকলৰ মতে, ইয়াৰে অধিকাংশ ঘটনা সাগৰত উলটি পৰা বিশাল বৰফৰ খণ্ডৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।
আগতেও এনে ভূমিকম্প ধৰা পৰিছে
এনে হিমবাহৰ ভূমিকম্পৰ বিষয়ে বিজ্ঞানীসকলে ২০ বছৰৰো অধিক সময় ধৰি জানে। বিশেষকৈ গ্ৰীণলেণ্ডত এনে ঘটনা অধিক ধৰা পৰিছে। গ্ৰীণলেণ্ডৰ ভূমিকম্পবোৰ যথেষ্ট শক্তিশালী হ’ব পাৰে আৰু বছৰৰ গৰমৰ শেষৰ ফালে এনে ঘটনা অধিক হোৱা দেখা যায়। বিগত দশকবোৰত ইয়াৰ সংখ্যাও বৃদ্ধি পাইছে।
জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছেনে?
গ্ৰীণলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত মেৰু অঞ্চলত বৃদ্ধি পোৱা উষ্ণতাৰ সৈতে এনে ভূমিকম্পৰ সম্পৰ্ক থাকিব পাৰে বুলি বিজ্ঞানীসকলে ধাৰণা কৰিছে। কিন্তু এণ্টাৰ্কটিকাৰ ক্ষেত্ৰত এতিয়ালৈকে বছৰৰ গৰম-ঠাণ্ডাৰ পৰিৱৰ্তনেই এই কঁপনিৰ মূল কাৰণ বুলি ক’ব পৰা হোৱা নাই।
তেন্তে হিমবাহটো এতিয়াই ভাঙি পৰিব নেকি?
৩৬২টা কঁপনি ধৰা পৰিলেই থ্ৱেইটছ হিমবাহ শীঘ্ৰে সম্পূৰ্ণভাৱে ভাঙি পৰিব বুলি প্ৰমাণ নহয়। কিন্তু ইয়াৰ সাগৰমুখী অংশৰ ওচৰত ২৪৫টা ঘটনা পোৱাটো বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য। এই কঁপনিবোৰে হিমবাহটোৰ ভিতৰত আৰু চাৰিওফালে চলি থকা পৰিৱৰ্তন বুজিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে।
এতিয়া বিজ্ঞানীৰ নজৰ ক’ত?
এতিয়া মূল প্ৰশ্নটো হৈছে—এই কঁপনিবোৰ কেৱল বৰফ খহি পৰাৰ স্বাভাৱিক ঘটনা, নে থ্ৱেইটছ হিমবাহৰ ভৱিষ্যৎ পৰিৱৰ্তনৰ কোনো সংকেত? ইয়াৰ উত্তৰ এতিয়াও স্পষ্ট নহয়। কিন্তু এটা কথা নিশ্চিত—এণ্টাৰ্কটিকাৰ এই বিশাল হিমবাহটোৰ প্ৰতিটো পৰিৱৰ্তন এতিয়া বিজ্ঞানীসকলে অতি সতৰ্কভাৱে লক্ষ্য কৰি আছে।
