ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত দশেৰা উৎসৱৰ সামৰণি ৰাৱণ, কুম্ভকৰ্ণ আৰু মেঘনাদৰ প্ৰতিমূৰ্তি দাহৰ জৰিয়তে কৰা হয়। কিন্তু হিমাচল প্ৰদেশৰ কাংগ্ৰা জিলাৰ মন্দিৰ নগৰী বৈজনাথত এই পৰম্পৰাৰ বিপৰীত এক বিশেষ ৰীতি প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াত ৰাৱণক কেৱল ৰামায়ণৰ খলনায়ক হিচাপেই নহয়, বৰঞ্চ ভগৱান শিৱৰ একান্ত ভক্ত হিচাপেও স্মৰণ কৰা হয়। ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দাহ নকৰাৰ এই পৰম্পৰা যুগ যুগ ধৰি চলি আহিছে আৰু ই স্থানীয় লোকসকলৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস তথা ঐতিহ্যৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন হৈ পৰিছে।
লোকবিশ্বাস অনুসৰি, অতীতত ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দাহ কৰাৰ কেইবাটাও প্ৰচেষ্টাৰ ফলত প্ৰাণহানি আৰু বিভিন্ন অমংগলজনক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। পুৰুষানুক্ৰমে প্ৰচলিত হৈ অহা এই কাহিনীবোৰে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই বিশ্বাস অধিক দৃঢ় কৰি তুলিছিল যে এনে কাৰ্যই ৰাৱণৰ আৰাধ্য দেৱতা ভগৱান শিৱক অসন্তুষ্ট কৰিব পাৰে। সেয়েহে, ভাৰতৰ আন বহু ঠাইত দশেৰাৰ সময়ত ৰাৱণ দাহৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ আয়োজন কৰা হ’লেও বৈজনাথত এই উৎসৱত তেনে কোনো পৰম্পৰা পালন কৰা নহয়।
এই বিশেষ পৰম্পৰাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে ঐতিহাসিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্বৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ বৈজনাথ মন্দিৰ। সুন্দৰ শিলৰ স্থাপত্যশৈলীৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো ১২০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি জনা যায়। কাংগ্ৰা উপত্যকাৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য ধৰ্মীয় স্থান হিচাপে মন্দিৰটোৰ বিশেষ পৰিচিতি আছে।
ধৰ্মীয় লোককথা অনুসৰি, ভগৱান শিৱৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ ৰাৱণে কঠোৰ তপস্যা কৰিছিল। নিজৰ একান্ত ভক্তিৰ প্ৰমাণ দিবলৈ তেওঁ আনকি নিজৰ দহটা মূৰো শিৱৰ চৰণত অৰ্পণ কৰিছিল। ৰাৱণৰ অটল ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ ভগৱান শিৱই তেওঁক বৰদান দিছিল। ইয়াৰ পিছত ৰাৱণে পৱিত্ৰ শিৱলিংগটো লংকালৈ লৈ যাবলৈ বিচাৰিছিল। কিন্তু শিৱই তেওঁক এটা চৰ্ত দিছিল—যাত্ৰাপথত কোনো কাৰণতে শিৱলিংগটো মাটিত থ’ব নোৱাৰিব।
কিংবদন্তি অনুসৰি, লংকালৈ যোৱাৰ পথত ৰাৱণে বৈজনাথৰ ওচৰত কিছু সময়ৰ বাবে ৰ’বলগীয়া হয় আৰু শিৱলিংগটো এজন স্থানীয় গৰখীয়াৰ হাতত গতাই দিয়ে। কিন্তু শিৱলিংগটোৰ ওজন সহ্য কৰিব নোৱাৰি গৰখীয়াজনে তাক মাটিত থৈ দিয়ে। লগে লগে শিৱলিংগটো সেই স্থানতে স্থায়ীভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ পৰে। এই লোককথাকেই বৈজনাথ মন্দিৰৰ ঐশ্বৰিক উৎপত্তিৰ ব্যাখ্যা হিচাপে বিশ্বাস কৰা হয়।
বৈজনাথৰ পৰম্পৰা কেৱল দশেৰা উৎসৱতে সীমাবদ্ধ নহয়। স্থানীয় লোকবিশ্বাস অনুসৰি, এই নগৰীত পৰম্পৰাগতভাৱে সোণাৰী আৰু অলংকাৰৰ দোকানৰ অনুপস্থিতিৰ সৈতেও ৰাৱণৰ সোণৰ লংকা আৰু ভগৱান শিৱক নিজৰ ৰাজ্যলৈ লৈ যোৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ সম্পৰ্ক আছে।
সেয়েহে, বৈজনাথত ৰাৱণৰ কাহিনী কেৱল তেওঁৰ পৰাজয় বা দাহৰ মাজেৰে প্ৰকাশ নাপায়; বৰঞ্চ ভগৱান শিৱৰ প্ৰতি তেওঁৰ গভীৰ ভক্তি আৰু ধৰ্মীয় শ্ৰদ্ধাৰ মাজেৰেহে আজিও জীয়াই আছে। দেশৰ আন বহু ঠাইত যি উৎসৱত ৰাৱণৰ প্ৰতিমূৰ্তি দাহ কৰা হয়, সেই একেটা উৎসৱতে বৈজনাথে তেওঁক স্মৰণ কৰে ভক্তি, বিশ্বাস আৰু ঐতিহ্যৰ এক সুকীয়া দৃষ্টিভংগীৰে।
