সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাক লৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায় প্ৰদান কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বৃহস্পতিবাৰে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা কোনো ব্যক্তিয়ে ধৰ্মান্তৰণৰ পূৰ্বৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ ভিত্তিত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সংৰক্ষণৰ সুবিধাৰ দাবী কৰিব নোৱাৰিব।
ন্যায়াধীশ প্ৰশান্ত কুমাৰ মিশ্ৰ আৰু ন্যায়াধীশ শ্ৰী চন্দ্ৰশেখৰক লৈ গঠিত বিচাৰপীঠে এই ৰায় প্ৰদান কৰে। আদালতে কয় যে কোনো ব্যক্তিয়ে হিন্দু ধৰ্মীয়-সামাজিক ব্যৱস্থাৰ পৰা আন ধৰ্মীয়-সামাজিক ব্যৱস্থালৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ পিছত পূৰ্বৰ সামাজিক পিছপৰা জাতিৰ মৰ্যাদা হেৰুৱাব।
এই ৰায়ৰ জৰিয়তে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে মাদ্ৰাজ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পূৰ্বৰ নিৰ্দেশ বাহাল ৰাখে আৰু সেই নিৰ্দেশৰ বিৰুদ্ধে তামিলনাডু চৰকাৰে দাখিল কৰা আবেদন খাৰিজ কৰে। মাদ্ৰাজ উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে কেৱল ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ ভিত্তিত কোনো ব্যক্তিয়ে ‘পিছপৰা শ্ৰেণী (মুছলিম)’ শিতানত সংৰক্ষণৰ সুবিধা দাবী কৰিব নোৱাৰে।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায়ত উল্লেখ কৰে যে অ-হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থালৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাটোৱে নিজে নিজেই কোনো ব্যক্তিক নিৰ্দিষ্ট পিছপৰা জাতি বা সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যৰ মৰ্যাদা প্ৰদান নকৰে।
আদালতৰ মতে, ধৰ্মান্তৰণৰ পূৰ্বে কোনো ব্যক্তিৰ যি জাতি বা সম্প্ৰদায়গত পৰিচয় আছিল, কেৱল ধৰ্ম সলনি কৰাৰ কাৰণতে সেই পৰিচয়ক ধৰ্মান্তৰণৰ পিছৰ সামাজিক ব্যৱস্থাত স্বীকৃত কোনো পিছপৰা শ্ৰেণীৰ পৰিচয় হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি।
অৰ্থাৎ, ধৰ্মান্তৰণৰ পূৰ্বৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ ভিত্তিত নতুন ধৰ্মীয়-সামাজিক ব্যৱস্থাত কোনো নিৰ্দিষ্ট পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সদস্য হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰাটো স্বয়ংক্ৰিয় অধিকাৰ নহয় বুলি আদালতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে।
এই গোচৰৰ মূল বিষয়টো আছিল তামিলনাডু চৰকাৰে ২০২৪ চনত জাৰি কৰা এখন চৰকাৰী নিৰ্দেশ। এই নিৰ্দেশ অনুসৰি, পিছপৰা শ্ৰেণী (BC), অতি পিছপৰা শ্ৰেণী (MBC), ডিনটিফাইড সম্প্ৰদায় (DNC) অথবা অনুসূচিত জাতি (SC)ৰ অন্তৰ্গত কোনো ব্যক্তিয়ে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে তেওঁক ‘পিছপৰা শ্ৰেণী (মুছলিম)’ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।
ইয়াৰ লগতে ধৰ্মান্তৰিত ব্যক্তিসকলক সংৰক্ষণৰ সুবিধা লাভৰ বাবে অধিসূচিত সাতটা সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত কোনো এটাৰ সদস্য হিচাপে সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল।
কিন্তু মাদ্ৰাজ উচ্চ ন্যায়ালয়ে ২০২৪ চনৰ এই চৰকাৰী নিৰ্দেশক অসাংবিধানিক বুলি ঘোষণা কৰি বাতিল কৰিছিল। উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সেই ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে তামিলনাডু চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ দ্বাৰস্থ হৈছিল। বৃহস্পতিবাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়েও উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় বাহাল ৰাখে।
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে পৰ্যবেক্ষণ কৰে যে সংবিধানৰ ১৬(৪) অনুচ্ছেদৰ অধীনত প্ৰদান কৰা সংৰক্ষণকে ধৰি কোনো বিধিগত সুবিধা, সুৰক্ষা বা অধিকাৰ যদি নিৰ্দিষ্ট সামাজিক ব্যৱস্থাৰ সদস্য হোৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়, তেন্তে ইছলাম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম অথবা আন কোনো অ-হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থালৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ পিছত কেৱল পূৰ্বৰ সদস্যপদৰ ভিত্তিত সেই সুবিধা দাবী কৰিব নোৱাৰি। আদালতৰ মতে, এনে ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট অধিকাৰৰ আইনী ভিত্তি নিৰ্ধাৰণ কৰোঁতে ধৰ্মান্তৰৰ ফলত হোৱা সামাজিক পৰিচয়ৰ পৰিৱৰ্তন বিবেচনা কৰিব লাগিব।
তামিলনাডু চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত যুক্তি দিছিল যে সামাজিক আৰু শৈক্ষিকভাৱে পিছপৰা ব্যক্তিসকলে ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ বাবে সংৰক্ষণৰ সুবিধা হেৰুৱাব নালাগে।
চৰকাৰৰ মতে, কোনো ব্যক্তিৰ সামাজিক আৰু শৈক্ষিক পিছপৰাত্ব ধৰ্মান্তৰণৰ ফলত নাইকিয়া হৈ নাযায়। সেয়েহে ধৰ্ম সলনি কৰাৰ পিছতো তেওঁলোকক সংৰক্ষণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই যুক্তিৰ ভিত্তিত উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় সলনি নকৰিলে। ৰায়টোত ধৰ্মান্তৰণৰ পিছত পুনৰ হিন্দু ধৰ্মলৈ উভতি অহা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যবেক্ষণ আগবঢ়োৱা হৈছে।
আদালতে কয় যে কোনো ব্যক্তিয়ে হিন্দু সামাজিক ব্যৱস্থাৰ পৰা আন ধৰ্মীয়-সামাজিক ব্যৱস্থালৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ পিছত পুনৰ হিন্দু ধৰ্মলৈ উভতি আহিলে তেওঁৰ সংৰক্ষণৰ অধিকাৰ কেৱল পূৰ্বৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ ভিত্তিত নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি।
এনে ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ পূৰ্বৰ জাতিগত বা সামাজিক পৰিচয় প্ৰকৃততে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছেনে নাই আৰু তেওঁ প্ৰযোজ্য সাংবিধানিক তথা আইনী চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিছেনে নাই, সেইবোৰ বিষয় পৃথকে পৃথকে পৰীক্ষা কৰিব লাগিব।
তামিলনাডু চৰকাৰৰ আবেদন খাৰিজ কৰি উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ধৰ্মান্তৰ আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সংৰক্ষণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক সন্দৰ্ভত নিজৰ স্থিতি স্পষ্ট কৰিলে। এই ৰায়ৰ মূল কথা হৈছে—কেৱল ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ ফলত পূৰ্বৰ জাতিগত পৰিচয়ৰ ভিত্তিত আন এটা ধৰ্মীয়-সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অধীনত সংৰক্ষণৰ সুবিধা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে লাভ কৰিব নোৱাৰি।
অৱশ্যে, ধৰ্মান্তৰণৰ পিছত সংৰক্ষণৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য সাংবিধানিক বিধান, আইনী চৰ্ত আৰু সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ সামাজিক পৰিচয়ৰ বিষয়সমূহ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ থাকিব।
