বিশ্বৰ ৰাজনীতিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কূটনৈতিক ঘটনা। আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্প, চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ঝি জিনপিং আৰু ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনে একেলগে আলোচনাত মিলিত হৈছে। চীনৰ ছেনঝেনত অনুষ্ঠিত এছিয়া-পেচিফিক ইক’নমিক ক’অপাৰেচন (APEC) সন্মিলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত অনুষ্ঠিত এই ত্ৰিপাক্ষিক বৈঠকক বিশ্ব ৰাজনীতিৰ এক ঐতিহাসিক মুহূৰ্ত হিচাপে বিবেচনা কৰা হৈছে।
‘দ্য ৱাশ্বিংটন পোষ্ট’ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, তিনিওখন দেশৰ নেতাই একেলগে বহি বিশ্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ আলোচনা কৰাৰ এয়া এক বিশেষ ঘটনা। অৱশ্যে বৈঠকখনৰ পূৰ্বেই স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে তিনিওজন নেতাৰ লক্ষ্য আৰু অগ্ৰাধিকাৰ সম্পূৰ্ণ পৃথক। সেয়েহে কোনো বৃহৎ চুক্তি বা তাৎক্ষণিক সমাধানৰ সম্ভাৱনা কম বুলি কূটনৈতিক বিশ্লেষকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।
ট্ৰাম্পৰ লক্ষ্য পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ হ্ৰাস
আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে এই বৈঠকৰ জৰিয়তে বিশ্বৰ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰাৰ বিষয়টোক বিশেষ গুৰুত্ব দিব বিচাৰিছে।
আমেৰিকা, ৰাছিয়া আৰু চীনৰ হাতত থকা বৃহৎ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে তিনিওখন দেশৰ মাজত এক নতুন চুক্তিৰ সম্ভাৱনা বিচাৰিছে ট্ৰাম্পে। তেওঁৰ মতে, বিশ্বৰ তিনিটা বৃহৎ পাৰমাণৱিক শক্তিৰ নেতাই একেলগে আলোচনাত বহিলে অস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত নতুন পথ মুকলি হ’ব পাৰে।
উল্লেখযোগ্য যে আমেৰিকা আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত থকা শেষৰখন বৃহৎ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ চুক্তি ‘New START’ৰ ম্যাদ ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত অন্ত পৰিছিল। ইয়াৰ পিছত দুয়োখন দেশৰ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰভাণ্ডাৰৰ ওপৰত পূৰ্বৰ দৰে চুক্তিভিত্তিক সীমাবদ্ধতা বৰ্তমান নাই।
পুটিনৰ লক্ষ্য ইউক্ৰেইন যুদ্ধৰ সমাধান
আনহাতে, ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাদিমিৰ পুটিনৰ মূল লক্ষ্য হৈছে ইউক্ৰেইনৰ সৈতে চলি থকা যুদ্ধৰ ক্ষেত্ৰত ৰাছিয়াৰ চৰ্ত অনুসৰি সমাধানৰ পথ বিচৰা।
ৰাছিয়াই ইউৰোপৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ পুনৰগঠনৰ দাবী উত্থাপন কৰি আহিছে। বিশেষকৈ পূব ইউৰোপত NATOৰ সামৰিক উপস্থিতি হ্ৰাস কৰাৰ বিষয়টো মস্কোৰ আলোচনাৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়।
পুটিনে এই বৈঠকক ৰাছিয়াক বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ শক্তি হিচাপে পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ সুযোগ হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিব বিচাৰিছে। তেওঁৰ মতে, আমেৰিকা, চীন আৰু ৰাছিয়াৰ বিশ্বৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ দায়িত্ব আছে।
অৱশ্যে ইউক্ৰেইনক বাদ দি দেশখনৰ ভৱিষ্যৎ সম্পৰ্কে বৃহৎ শক্তিসমূহে আলোচনা কৰাক লৈ ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ভ’ল’দিমিৰ জেলেনস্কীয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।
ঝি জিনপিঙৰ লক্ষ্য বিশ্ব কূটনীতিত চীনৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি
চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ঝি জিনপিঙৰ লক্ষ্য কিছু পৃথক। তেওঁ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ বা ইউক্ৰেইন যুদ্ধৰ আলোচনাত প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কূটনীতিত চীনৰ ভূমিকা আৰু প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিব বিচাৰিছে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, আমেৰিকা আৰু ৰাছিয়াৰ তুলনাত চীনৰ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ যথেষ্ট সৰু। সেয়েহে বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতিত পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰৰ সংখ্যা সীমিত কৰাৰ চুক্তিত চীনৰ বিশেষ আগ্ৰহ নাই।
ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ঝি জিনপিঙে চীনক বিশ্বৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কূটনৈতিক মধ্যস্থতাকাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ চেষ্টা চলাইছে। APEC সন্মিলনৰ আয়োজক দেশ হিচাপে চীনে বিশ্বৰ শক্তিশালী দেশসমূহক একেখন মেজলৈ অনাৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰিছে।
১৯৪৫ চনৰ ‘য়াল্টা সন্মিলন’ৰ সৈতে তুলনা
তিনিওজন বিশ্বনেতাৰ এই বৈঠকক লৈ ১৯৪৫ চনৰ ঐতিহাসিক ‘য়াল্টা সন্মিলন’ৰ কথাও পুনৰ চৰ্চালৈ আহিছে।
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্যায়ত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ফ্ৰেংকলিন ডি ৰুজভেল্ট, ব্ৰিটেইনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইনষ্টন চাৰ্চিল আৰু ছোভিয়েট নেতা জোচেফ ষ্টেলিনে য়াল্টাত বৈঠকত মিলিত হৈছিল। সেই বৈঠকত যুদ্ধোত্তৰ ইউৰোপৰ ভৱিষ্যৎ আৰু জাৰ্মানীৰ ভাগ্য সম্পৰ্কে গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
এইবাৰৰ বৈঠককো একাংশই ‘নতুন য়াল্টা’ বুলি অভিহিত কৰিছে। অৱশ্যে ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি জেলেনস্কীয়ে এনে তুলনাক লৈ আপত্তি প্ৰকাশ কৰি কয় যে বৃহৎ দেশসমূহে আন দেশৰ ভৱিষ্যৎ তেওঁলোকৰ অনুপস্থিতিত নিৰ্ধাৰণ কৰাটো উচিত নহয়।
AI প্ৰযুক্তি, বাণিজ্য আৰু শুল্কক লৈও মতভেদ
কেৱল যুদ্ধ আৰু পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰই নহয়, আমেৰিকা আৰু চীনৰ মাজত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) প্ৰযুক্তি, উন্নত কম্পিউটাৰ চিপ, শুল্ক আৰু বিৰল খনিজ পদাৰ্থৰ ৰপ্তানিক লৈও মতভেদ অব্যাহত আছে।
আমেৰিকাই চীনলৈ উন্নত AI চিপৰ ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰত নতুন নিয়ন্ত্ৰণ আৰোপ কৰিছে। ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত চীনে প্ৰত্যুত্তৰমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ ইংগিত দিছে।
আনহাতে, ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী আৰু উন্নত প্ৰযুক্তি নিৰ্মাণৰ বাবে অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় Rare Earth Mineralsৰ ৰপ্তানি নিয়ন্ত্ৰণক লৈও দুয়োখন দেশৰ মাজত মতানৈক্য আছে।
সেয়েহে নেতাসকলৰ মাজত ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক আৰু সৌজন্যমূলক আচৰণ দেখা গ’লেও বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত থকা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা এতিয়াও অব্যাহত আছে।
বিশ্ব ৰাজনীতিত নতুন শক্তিৰ সমীকৰণ
বিশ্লেষকসকলৰ মতে, এই বৈঠকে বিশ্বত ক্ৰমাৎ গঢ় লৈ উঠা বহুমেৰুবিশিষ্ট শক্তিৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছে। আমেৰিকা, চীন আৰু ৰাছিয়াৰ মাজত সহযোগিতাৰ সম্ভাৱনা থাকিলেও তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাৰ্থ আৰু কৌশলগত লক্ষ্যৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে।
ইউক্ৰেইন আৰু ইউৰোপৰ দেশসমূহৰ লগতে টাইৱানৰ ভৱিষ্যৎক লৈও এই বৈঠকৰ সম্ভাৱ্য প্ৰভাৱৰ ওপৰত নজৰ ৰখা হৈছে। বিশেষকৈ বৃহৎ শক্তিসমূহৰ আলোচনাত সৰু দেশসমূহৰ স্বাৰ্থ উপেক্ষিত হোৱাৰ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে একাংশ নেতাই।
সামগ্ৰিকভাৱে, ট্ৰাম্প, জিনপিং আৰু পুটিনৰ এই ঐতিহাসিক বৈঠক কেৱল তিনিগৰাকী নেতাৰ সাক্ষাৎ নহয়; ই বিশ্বৰ পাৰমাণৱিক নিৰাপত্তা, যুদ্ধ, বাণিজ্য আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্যৰ সৈতে জড়িত। অৱশ্যে তিনিওখন দেশৰ পৃথক লক্ষ্য আৰু পাৰস্পৰিক মতভেদৰ বাবে এই বৈঠকৰ পৰা তাৎক্ষণিক বৃহৎ সিদ্ধান্ত ওলোৱাৰ সম্ভাৱনা সীমিত বুলিয়েই বিশেষজ্ঞসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।
