ভাৰতত দ্ৰুতবেগী ইণ্টাৰনেট সেৱা আগবঢ়াবলৈ সাজু বুলি ঘোষণা কৰিছে ইলন মাস্কৰ মালিকানাধীন উপগ্ৰহভিত্তিক ইণ্টাৰনেট সেৱা প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠান ষ্টাৰলিংকে। ভাৰতত প্ৰয়োজনীয় চৰকাৰী অনুমোদন লাভ কৰাৰ লগতে নিৰ্দিষ্ট আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তোলা হৈছে বুলিও কোম্পানীটোৱে প্ৰকাশ কৰিছে। দেশৰ উপগ্ৰহ যোগাযোগ সেৱাৰ বজাৰত প্ৰতিযোগিতাক লৈ ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজে কৰা মন্তব্যৰ প্ৰত্যুত্তৰ হিচাপে শুকুৰবাৰে এই কথা কয় ষ্টাৰলিংকে।
কোম্পানীটোৱে সামাজিক মাধ্যম ‘এক্স’ত কৰা এটা পোষ্টত কয়, “আমি পাঁচ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি ভাৰতৰ নিয়ন্ত্ৰক সংস্থা, উদ্যোগ আৰু সেৱা পৰিচালনাসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰি আহিছোঁ। ভাৰতীয় ইণ্টাৰনেট ট্ৰেফিকক সুৰক্ষিতভাৱে সেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ দেশৰ ভিতৰতে নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থা, গেটৱে আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি তুলিছোঁ। এই সকলোবোৰ প্ৰয়োজনীয় চৰকাৰী অনুমোদনসহ সম্পন্ন কৰা হৈছে। ষ্টাৰলিংক ভাৰতক দ্ৰুতবেগী ইণ্টাৰনেটেৰে সংযুক্ত কৰিবলৈ সাজু।”
ভাৰতত উপগ্ৰহভিত্তিক ইণ্টাৰনেট সেৱাৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু নিয়ন্ত্ৰণমূলক অনুমোদনৰ চৰ্তক লৈ চলি থকা ৰাজহুৱা মতানৈক্যৰ মাজতে এই বক্তব্য প্ৰকাশ পাইছে। ইলন মাস্কে ভাৰতৰ প্ৰতিযোগিতামূলক পৰিৱেশক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ বিপৰীতে ৰিলায়েন্সে স্পষ্ট কৰি দিছে যে প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানেই দেশৰ আইন আৰু নীতি-নিয়ম মানি চলিব লাগিব।
বৃহস্পতিবাৰে প্ৰকাশ কৰা এক বিবৃতিত ৰিলায়েন্সে কয় যে প্ৰতিযোগিতাক লৈ কোম্পানীটোৱে কেতিয়াও ভয় কৰা নাই। বৰঞ্চ, কোনটো প্ৰতিষ্ঠানে গ্ৰাহকক উন্নত সেৱা আগবঢ়াব পাৰে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰাৰ সৰ্বোত্তম মাধ্যম হিচাপে প্ৰতিযোগিতাক গণ্য কৰে কোম্পানীটোৱে।
২০১৬ চনত ভাৰতৰ প্ৰতিযোগিতাপূৰ্ণ ম’বাইল সেৱাৰ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিছত ৰিলায়েন্সৰ টেলিকম প্ৰতিষ্ঠান জিঅ’ৰ সফলতাৰ কথাও উল্লেখ কৰে কোম্পানীটোৱে।
ৰিলায়েন্সে কয়, “ৰিলায়েন্সত আমি কেতিয়াও প্ৰতিযোগিতাক ভয় কৰা নাই। গ্ৰাহকক কোনে সৰ্বোত্তম সেৱা আগবঢ়ায়, সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য পৰীক্ষা হিচাপেহে আমি প্ৰতিযোগিতাক চাওঁ।”
কোম্পানীটোৱে লগতে কয় যে জিঅ’ই এজনো গ্ৰাহক নথকাকৈ ভাৰতীয় বজাৰত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল আৰু মাত্ৰ এটা দশকৰ ভিতৰতে ৫৩ কোটিতকৈও অধিক গ্ৰাহকৰ বিশ্বাস অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। সুলভ মূল্যত ডাটা সেৱা আৰু ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি আগবঢ়াই জিঅ’ই এই সাফল্য লাভ কৰিছে বুলি ৰিলায়েন্সে উল্লেখ কৰে।
ৰিলায়েন্সে কয়, “আমি ষ্টাৰলিংককে ধৰি উপগ্ৰহ যোগাযোগ খণ্ডত প্ৰতিযোগিতাক আদৰণি জনাইছোঁ। জিঅ’কে ধৰি প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানেই ভাৰতৰ জনসাধাৰণক সেৱা আগবঢ়োৱাৰ লগতে দেশৰ আইন আৰু নীতি-নিয়ম মানি চলিব লাগিব।”
কোম্পানীটোৱে লগতে যুক্তি দিয়ে যে দেশীয় বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়—যিকোনো প্ৰতিষ্ঠানৰ বিনিয়োগ আৰু উদ্ভাৱনক আদৰণি জনোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ উদাৰ মনোভাৱ আইনৰ শাসনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
ৰিলায়েন্সৰ ভাষ্য অনুসৰি, “ভাৰতীয় বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়—জনসাধাৰণৰ জীৱন উন্নত কৰা বিনিয়োগ আৰু উদ্ভাৱনক আদৰণি জনোৱা ভাৰতত ৰিলায়েন্সৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ বিকাশ ঘটিছে। এই উদাৰ পৰিৱেশৰ মূল আধাৰ হৈছে আইনৰ শাসন।”
ৰিলায়েন্সে লগতে দাবী কৰে যে ভাৰত চৰকাৰে দেশীয় আৰু বিদেশী—সকলো আবেদনকাৰীৰ ক্ষেত্ৰতে একে প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰণ কৰে। কোম্পানীটোৱে উল্লেখ কৰে যে জিঅ’ৰ নিজা উপগ্ৰহ সেৱাৰ বাবেও এতিয়াও প্ৰয়োজনীয় অনুমোদনৰ অপেক্ষা কৰি থকা হৈছে।
ভাৰতৰ উপগ্ৰহ যোগাযোগ বজাৰক লৈ ইলন মাস্কে শেহতীয়াকৈ কৰা সমালোচনাৰ পোনপটীয়া প্ৰত্যুত্তৰ আছিল ৰিলায়েন্সৰ এই বিবৃতি।
মাস্কে অভিযোগ কৰিছিল যে ভাৰতৰ কিছুমান প্ৰভাৱশালী ব্যৱসায়িক গোষ্ঠীয়ে দেশৰ গ্ৰাহকসকলৰ ওপৰত “একচেটিয়া নিয়ন্ত্ৰণ” বজাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।
সামাজিক মাধ্যম ‘এক্স’ত কৰা কেইবাটাও পোষ্টত মাস্কে ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজৰ অধ্যক্ষ মুকেশ আম্বানিক ব্যংগাত্মকভাৱে ‘প্ৰধানমন্ত্ৰী আম্বানি’ বুলিও সম্বোধন কৰিছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে চৰকাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত আম্বানিৰ প্ৰভাৱক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল তেওঁ।
আনহাতে, ভাৰতৰ যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়ে দেশৰ নিয়ন্ত্ৰণমূলক ব্যৱস্থা অন্যায়মূলক বা বৈষম্যমূলক বুলি কৰা অভিযোগ নাকচ কৰিছে। মন্ত্ৰালয়ে এনে অভিযোগক “ভিত্তিহীন আৰু ভুল ধাৰণাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত” বুলি অভিহিত কৰে।
চৰকাৰী সূত্ৰইও স্পষ্ট কৰি দিছে যে ভাৰতত সেৱা আগবঢ়াবলৈ হ’লে প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানেই দেশৰ প্ৰযোজ্য আইন মানি চলিব লাগিব।
ভাৰতৰ উপগ্ৰহ যোগাযোগ বজাৰত প্ৰৱেশৰ বাবে বৰ্তমান ষ্টাৰলিংক, ৰিলায়েন্সৰ জিঅ’ ছেটকম আৰু ভাৰতী এয়াৰটেলৰ সমৰ্থনপুষ্ট ইউটেলছেট ৱানৱেবে চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে। আনহাতে, আমাজনৰ ‘প্ৰজেক্ট কুইপাৰ’য়েও ভাৰতীয় বজাৰত প্ৰৱেশৰ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছে।
যোগাযোগ মন্ত্ৰী জ্যোতিৰাদিত্য সিন্ধিয়াই জনোৱা অনুসৰি, এই তিনিটা প্ৰতিষ্ঠানে উপগ্ৰহ যোগাযোগ সেৱাৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিছে। অৱশ্যে, কেৱল অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰিলেই বাণিজ্যিক সেৱা আৰম্ভ কৰাৰ অনুমতি পোৱা নাযায়।
উপগ্ৰহ সেৱা প্ৰদানকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰাপত্তা-সম্পৰ্কীয় চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰাৰ লগতে প্ৰযোজ্য নিয়ম অনুসৰি স্পেকট্ৰাম ব্যৱহাৰৰ অনুমোদনো লাভ কৰিব লাগিব।
সিন্ধিয়াই কয় যে চৰকাৰে ৰাজহভিত্তিক মাচুল নিৰ্ধাৰণৰ কাঠামো চূড়ান্ত কৰাৰ পিছত আৰু সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহে প্ৰয়োজনীয় নিৰাপত্তাজনিত চৰ্ত পূৰণ কৰাৰ পিছতহে স্পেকট্ৰাম আবণ্টন দিয়া হ’ব।
উপগ্ৰহ যোগাযোগৰ স্পেকট্ৰামৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণৰ বিষয়টো লৈ ভাৰতীয় টেলিকম নিয়ামক কৰ্তৃপক্ষ (TRAI) আৰু টেলিকমিউনিকেচন বিভাগে কাম কৰি আছে।
ভাৰতী এয়াৰটেলৰ অধ্যক্ষ সুনীল মিত্তলেও ভাৰতৰ উপগ্ৰহ যোগাযোগ সেৱাৰ বজাৰত প্ৰতিযোগিতাক লৈ মন্তব্য কৰিছে। তেওঁ শেহতীয়াকৈ দাবী কৰিছিল যে ভাৰতত সেৱা আৰম্ভ কৰাৰ অনুমতি লাভৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ প্ৰতিষ্ঠান ইউটেলছেট ৱানৱেব ষ্টাৰলিংকতকৈ আগবাঢ়ি আছে।
২০২৬ চনৰ ব্লুমবাৰ্গ নিউ ইকনমি ফ’ৰামত মিত্তলে কয়, “মই ভাবোঁ, অনুমতি লাভৰ শাৰীত মই তেওঁৰ (মাস্কৰ) তুলনাত যথেষ্ট আগত আছোঁ। মই পাঁচ বছৰ পূৰ্বেই আবেদন কৰিছিলোঁ।”
তেওঁ লগতে কয়, “আমাৰ হাতত এতিয়াও অনুমতি নাই। সেয়েহে, তেওঁৰ কেইদিনমান পূৰ্বে হ’লেও অনুমতি লাভ কৰিবলৈ পালে আমি অতি সুখী হ’ম।”
মিত্তলৰ মতে, ৱানৱেবৰ ভূমিভিত্তিক নেটৱৰ্ক তিনি বছৰ পূৰ্বেই সাজু হৈছিল আৰু কোম্পানীটোৰ উপগ্ৰহসমূহ পাঁচ বছৰ ধৰি ভাৰতৰ আকাশমাৰ্গৰ ওপৰেৰে পৰিভ্ৰমণ কৰি আছে। তথাপি, বাণিজ্যিক সেৱা আৰম্ভ কৰাৰ বাবে কোম্পানীটোৱে এতিয়াও অনুমতি লাভ কৰা নাই।
ৰিলায়েন্সেও উপগ্ৰহ যোগাযোগ খণ্ডত নিজৰ পৰিকল্পনা আগবঢ়াই নিছে। কোম্পানীটোৱে প্ৰায় ১,৬০০টা নিম্ন-পৃথিৱী কক্ষপথৰ উপগ্ৰহৰ এটা সমষ্টি গঢ়ি তোলাৰ প্ৰস্তাৱ লৈছে। এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে দেশৰ ৬ লাখ গাঁৱলৈ ইণ্টাৰনেট সংযোগ সম্প্ৰসাৰিত কৰা।
এই পৰিকল্পনা কাৰ্যকৰী হ’লে দুৰ্গম অঞ্চল আৰু পৰম্পৰাগত ব্ৰডবেণ্ড সংযোগ সীমিত হোৱা ঠাইসমূহত জিঅ’ই ষ্টাৰলিংকৰ সৈতে অধিক প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হ’ব পাৰে।
উল্লেখ্য যে, যোৱা বছৰ জিঅ’ আৰু ষ্টাৰলিংকে ভাৰতীয় গ্ৰাহকসকলৰ মাজলৈ ষ্টাৰলিংকৰ সেৱা আগবঢ়োৱাৰ সম্ভাৱনা অন্বেষণ কৰিবলৈ এখন চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাৰ অধীনত জিঅ’ৰ খুচুৰা বিক্ৰী নেটৱৰ্ক ব্যৱহাৰৰ বিষয়টোও বিবেচনা কৰা হৈছিল।
ফলত ভাৰতৰ উপগ্ৰহভিত্তিক ইণ্টাৰনেট বজাৰত দুয়োটা প্ৰতিষ্ঠানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কেৱল প্ৰতিযোগিতাতে সীমাবদ্ধ নহয়; সম্ভাৱ্য সহযোগিতাৰ দিশো ইয়াত জড়িত হৈ আছে।
সামগ্ৰিকভাৱে, ভাৰতৰ উপগ্ৰহ যোগাযোগ বজাৰত ষ্টাৰলিংক, জিঅ’ আৰু ৱানৱেবৰ প্ৰতিযোগিতা ক্ৰমাৎ তীব্ৰ হৈছে। কিন্তু বাণিজ্যিক সেৱা আৰম্ভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী অনুমোদন, স্পেকট্ৰাম আবণ্টন আৰু নিৰাপত্তাজনিত চৰ্তসমূহেই হ’ব মূল নিৰ্ণায়ক।
