ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)ৰ ভিতৰচৰাত এক অভূতপূৰ্ব পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছে। ভাৰতৰ সপোনৰ মহাকাশ অভিযান ‘গগনযান’ (Gaganyaan) আৰু আন কেইবাটাও অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ সৈতে জড়িত ১০০ৰো অধিক বিজ্ঞানীয়ে অলপতে ইছৰোৰ পৰা ইস্তফা দিছে। এই গণ-ইস্তফাৰ পাছতে সচকিত হৈ পৰা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ মহাকাশ বিভাগে (Department of Space) বিজ্ঞানীসকলৰ চাকৰি এৰা আৰু স্বেচ্ছামূলক অৱসৰ গ্ৰহণৰ (VRS) নিয়ম পূৰ্বতকৈ অত্যন্ত কঠোৰ কৰি তুলিছে।
কি ঘটিছে ইছৰোত? কেন্দ্ৰৰ নতুন নিৰ্দেশনা
১৪ জুলাইত মহাকাশ বিভাগে জাৰি কৰা এক আভ্যন্তৰীণ স্মাৰকপত্ৰত (Memorandum) কোৱা হৈছে যে গগনযানকে ধৰি দেশৰ বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ মিছনত কাম কৰি থকা গ্ৰুপ ‘এ’ (Group A) শ্ৰেণীৰ বৈজ্ঞানিক আৰু কাৰিকৰী বিষয়াৰ পৰা অতিৰিক্ত হাৰত ইস্তফা আৰু স্বেচ্ছামূলক অৱসৰৰ আবেদন লাভ কৰা হৈছে। যিহেতু এই বিজ্ঞানীসকল গুৰুত্বপূৰ্ণ কামৰ সৈতে জড়িত, গতিকে এতিয়াৰে পৰা তেওঁলোকৰ ইস্তফা বা স্বেচ্ছামূলক অৱসৰৰ আবেদন সাধাৰণ নিয়মৰ দৰে সহজে গ্ৰহণ কৰা নহ’ব।
নতুন নিয়ম অনুসৰি, কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্প সমাপ্ত নোহোৱালৈকে ইছৰোৰ বিভিন্ন কেন্দ্ৰৰ সঞ্চালকসকলে বিজ্ঞানীসকলৰ এনে আবেদন পোনপটীয়াভাৱে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিব। প্ৰতিটো আবেদন এতিয়াৰ পৰা চূড়ান্ত সিদ্ধান্তৰ বাবে দিল্লীস্থিত মহাকাশ বিভাগলৈ প্ৰেৰণ কৰিব লাগিব। ইয়াৰ জৰিয়তে ২০২০ চনত ইছৰোৰ কেন্দ্ৰীয় মূৰব্বীসকলক দিয়া প্ৰশাসনিক ক্ষমতা বাতিল কৰা হৈছে।
চাকৰি এৰা শীৰ্ষ বিজ্ঞানীসকল কোন কোন?
সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, শেহতীয়া মাহকেইটাত প্ৰায় ১০০ৰ পৰা ১২০ গৰাকী বিজ্ঞানীয়ে ইছৰো ত্যাগ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱ পৰিছে ইছৰোৰ দুটা প্ৰধান কেন্দ্ৰত:
- ইউ আৰ ৰাও উপগ্ৰহ কেন্দ্ৰ (URSC): ইয়াৰ পৰা প্ৰায় ৮০ জন বিজ্ঞানীয়ে পদত্যাগ কৰিছে।
- বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC): ইয়াৰ পৰা অন্তত ২০ জন বিজ্ঞানীয়ে চাকৰি এৰিছে।
চাকৰি এৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে:
- ভিক্টৰ জোচেফ (Victor Joseph): ‘VSSC’-ৰ এলভিএম-৩ (LVM-3) প্ৰকল্পৰ সঞ্চালক।
- আদিত্য ৰাল্লাপল্লী (Aditya Rallapalli): চন্দ্ৰযান-৩ (Chandrayaan-3) ৰ প্ৰজেক্ট মেনেজাৰ (Simulations), যিয়ে চন্দ্ৰত লেণ্ডিং কৰাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰীক্ষণ পৰিচালনা কৰি প্ৰায় ২৫ টেৰাবাইট ডাটা প্ৰস্তুত কৰিছিল।
- ইয়াৰ উপৰিও SpaDeX প্ৰকল্পৰ সঞ্চালকেও চাকৰি এৰিছে বুলি জানিব পৰা গৈছে।
ইছৰোৰ অধ্যক্ষৰ প্ৰতিক্ৰিয়া
ইছৰোৰ অধ্যক্ষ এছ. সোমনাথ বা ইছৰোৰ শীৰ্ষ নেতৃত্বই ইস্তফাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে যদিও ইয়াৰ ফলত অভিযানসমূহ থমকি নৰয় বুলি স্পষ্ট কৰি দিছে। ভিএছএছচি-ৰ এজন শীৰ্ষ বিষয়াই সংবাদ মাধ্যমক জনোৱা অনুসৰি, “বহুতো লোকে চাকৰি এৰিছে আৰু ই প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানতে ঘটে। এই নতুন নিয়মটো কেৱল বিজ্ঞানীসকলক ধৰি ৰাখিবলৈ কৰা হোৱা নাই, বৰঞ্চ ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে যাতে কোনো ডাঙৰ প্ৰকল্প হঠাতে আধাতে থমকি ৰ’বলগীয়া নহয়। কোনোবাই এৰি গ’লেও আন এজনক দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হ’ব।”
ইছৰোত কৰ্মচাৰীৰ নাটনি আৰু ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা
মহাকাশ খণ্ডত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ উত্থানৰ পূৰ্বৰে পৰা ইছৰোত এই বিদায় প্ৰক্ৰিয়া চলি আহিছে। তথ্য অনুসৰি, ২০১২ চনৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭০০ কৰ্মচাৰীয়ে ইছৰো ত্যাগ কৰিছে।
যি কি নহওক, কৰ্মচাৰীৰ এই নাটনি দূৰ কৰিবলৈ ইছৰোৰ ২০২৫-২৬ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন অনুসৰি প্ৰায় ১,০৫০ টা বৈজ্ঞানিক, কাৰিকৰী আৰু প্ৰশাসনিক পদত নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়া বৰ্তমান অন্তিম পৰ্যায়ত আছে। লগতে কৰ্মচাৰীসকলক উৎসাহিত কৰিবলৈ পদোন্নতিৰ ব্যৱস্থাও ক্ষিপ্ৰ কৰা হৈছে। গগনযানৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ মিছনসমূহ নিৰ্ধাৰিত সময়ত সফল কৰিবলৈ বৰ্তমান ইছৰোৱে যুদ্ধকালীন তৎপৰতাৰে কাম কৰি আছে।
